Onder de charme sluimert het gevaar

Ramsey Nasr achter de schermen bij Lange dagreis naar de nacht, 2014, waarvoor hij werd genomineerd voor de Arlecchino.. Foto Carla kogelman

Een man als een rots, dat is architect Howard Roark, en zo geeft Ramsey Nasr hem ook vorm. Krachtig en hard is hij in The Fountainhead, ook letterlijk: Nasr maakte voor de rol een fysieke transformatie door die heel wat uren in de sportschool verraadde. Ook nam hij tekenles om overtuigend te kunnen schetsen op toneel, op de trefzekere vingers gevolgd door de camera van scenograaf Jan Versweyveld. Onder zijn behendige handen ontstaan meedogenloze gebouwen – een mooi inkijkje in Roarks radicale brein. ‘Hoezeer hij zich vereenzelvigt met het personage blijft natuurlijk ongewis’, schrijft de jury een beetje mal psychologiserend in haar rapport, maar de toewijding waarmee Nasr zich op de rol van Roark lijkt te hebben gestort, suggereert inderdaad een vergelijkbare artistieke ernst. Hij maakt van Roark een schitterend complex toneelpersonage.

In Rands controversiële roman The Fountainhead is Roark geniaal, principieel, onbuigzaam en onbegrepen. Ook is hij onuitstaanbaar eendimensionaal, een volmaakt mens, volgens Rand. In de in toneelbewerking die Ivo van Hove van het boek maakte voorziet Nasr zijn personage subtiel van diepte, maar zonder hem al te menselijk, en dus onschadelijk te maken. Steeds laat hij onder de charme majestueus het gevaar doorschemeren. Roarks grote paradox: hij heeft gelijk, maar hij is gek, dwingt de acteur tot een haast onmogelijke balanceeract. Maar Nasr slaagt glorieus, en houdt Roark ten alle tijden even aantrekkelijk als afstotelijk. Een verbluffende prestatie. In het juryrapport: ‘Met zijn bijzondere, intense uitstraling [geeft Nasr] elke voorstelling een impact mee die verder reikt dan een toneelavond.’

Sinds Ramsey Nasr (1974) in 2013 toetrad tot het ensemble van Toneelgroep Amsterdam, volgt de ene glansrol op de andere. Hij werd genomineerd voor de Arlecchino voor zijn rol in Lange dagreis naar de nacht (2014), en schitterde vorig seizoen als de rechtvaardige koning Henry V in Kings of War. Ook daar viel weer Nasrs trefzekere tekstbehandeling op. Hij weegt en proeft zijn woorden, spreekt precies en weldoordacht. Rands radicale filosofische redeneringen maakt hij snel, hard en onontkoombaar als mitrailleurvuur.

Nasr volgde een toneelopleiding (Studio Herman Teirlinck) en speelde succesvol bij Het Zuidelijk Toneel onder Ivo van Hove. Maar in 2000 stopte hij en koos voor een carrière als schrijver, vertaler en dichter – van 2009 tot 2013 was Nasr Dichter des Vaderlands. Wel speelde hij in die periode nog in films en in televisieseries als Overspel.

De jury prijst zich dankbaar dat Nasr is teruggekeerd naar het toneel. Toch loont het dat de dichter in de acteur is opgestaan; Nasr kan als geen ander jongleren met zijn tekst en zijn grote taalvernuft klinkt door in elke strofe. Komend seizoen mag hij bij Toneelgroep Amsterdam gelukkig weer beide bronnen aanspreken, met de door hemzelf geschreven én gespeelde monoloog De andere stem.

    • Herien Wensink