Duitse grenscontroles zijn ook signaal aan EU

Er komen te snel te veel asielzoekers. Daarom stelt Berlijn weer grenscontroles in.

Duitse politieagent controleert een moeder met dochter, vanmorgen aan de Duits-Oostenrijkse grens bij Piding. Foto Guenther Schiffmann/AFP

In 48 uur ging Duitsland dit weekeinde van „Wir schaffen das” naar tijdelijke controles aan de Oostenrijkse grens en het stilleggen van het treinverkeer. Want dat maakte minister Thomas de Maizière (Binnenlandse Zaken, CDU) gistermiddag bekend. Duitsland is op de grens gestuit voor het opvangen en registreren van de tienduizenden asielzoekers die sinds vorig weekend het land waren binnengekomen.

De Duitse regering wil „een adempauze” voor het overbelaste opvangsysteem. Maar vooral ook „een signaal afgeven” aan de andere landen van de Europese Unie, zei De Maizière. „Duitsland komt zijn humanitaire verplichtingen na, maar de lasten die verbonden zijn aan het grote aantal vluchtelingen, moeten binnen Europa solidair worden verdeeld.”

De Europese Commissie heeft laten weten dat het Duitse besluit „op het eerste gezicht” in overeenstemming is met Europese regels. Het legt hoe dan ook extra druk op een ministeriële top over migratie, vanmiddag in Brussel. Lidstaten buigen zich over voorstellen van de Commissie om de vluchtelingen eerlijker over de EU te herverdelen.

Een vooroverleg van EU-ambassadeurs gisteravond verliep moeizaam: met name Oost-Europese landen zijn tegen de bindende quota die de Commissie bij de huisvesting van migranten voorstelt. Als de ministers vanavond onvoldoende vooruitgang boeken, zal naar verwachting snel een EU-top van regeringschefs worden gehouden.

Vanochtend kwam het treinverkeer tussen Duitsland en Oostenrijk weer op gang, maar zonder asielzoekers, volgens de eerste berichten. Hongarije heeft militairen naar de grens met Servië gestuurd om asielzoekers tegen te houden. Ook uit Tsjechië en Oostenrijk komen berichten dat ze tijdelijke grenscontroles hebben ingevoerd.

Taxatiefout van Merkel

Volgens de Süddeutsche Zeitung heeft bondskanselier Angela Merkel een nog niet eerder vertoonde politieke taxatiefout heeft gemaakt. De Duitse poging het humanitaire gidsland van Europa te worden, is gestuit op de realiteit van de harde cijfers. Twee weken geleden keken Europa, en ook de meeste Duitsers, met een warm gevoel naar Merkel toen zij besloot asielzoekers die via Hongarije en Oostenrijk naar Duitsland wilden, toe te laten. Dit was volgens commentatoren in heel Europa, en vooral ook in Duitsland, de moreel juiste weg: humanitaire noodhulp voor die duizenden Syriërs, Afghanen, Irakezen en Eritreeërs die vast zaten in Boedapest, voor het station.

Tot drie dagen geleden betoogde Angela Merkel nog dat „het grondrecht op asiel geen bovengrens kent”. Vicebondskanselier Sigmar Gabriel, tevens SPD-leider, zei dat Duitsland de komende jaren best vijfhonderdduizend asielzoekers aankan, per jaar.

De regering wilde met deze bezweringsformules de toenemende spanning in de samenleving wegnemen over de vraag of het land de grote aantallen nieuwkomers wel aankan. De werkelijkheid is, zo bleek gisteren dat Duitsland dit niet kan.

Ook druk vanuit eigen gelederen

Merkel, die vorige week onverwacht de grenzen openzette wegens humanitaire nood in Hongarije, gaf gisteren even onverwacht het omgekeerde signaal. Dit keer wegens de humanitaire chaos die in eigen land dreigt. Feit is dat de bondskanselier vooral ook onder druk is komen te staan vanuit eigen gelederen, met voorop de Beierse premier Horst Seehofer (CSU).

Daarbij komt dat de regering ondanks alle uitspraken dat geld geen rol speelt, zichzelf begrotingstechnisch heeft klemgezet. Vorig weekend besloot ze komend jaar zes miljard extra uit te trekken voor asielbeleid. De helft ervan gaat naar de Länder. Maar premiers van de deelstaten, verantwoordelijk voor uitvoering van asielbeleid, zeiden dat dit lang niet voldoende is.

Tot nu toe houden Merkel en minister Wolfgang Schäuble (Financiën (CDU) strikt vast aan twee dingen: geen nieuwe schulden en de verkiezingsbelofte dat er geen nieuwe belastingen komen. Geconfronteerd met de explosief stijgende kosten van asielzoekersopvang, staat Merkel nu voor de vraag of zij kan blijven vasthouden aan de strenge financiële discipline in eigen land.

    • Frank Vermeulen