Corbyn dreigt de partijelite via gewone leden opzij te schuiven

Met 59 procent van de stemmen heeft Corbyn het establishment van Labour vernederd.

Jeremy Corbyn groet zijn partijgenoten in het Queen Elizabeth II conferentiecentrum te Londen. De Labourpartij kwam daar zaterdag bijeen om de uitslag van de interne verkiezingen te markeren. Foto Jeff J Mitchell / Getty Images

Het eerste dat Jeremy Corbyn zaterdag deed als zojuist gekozen leider van de Britse Labourpartij was meelopen met een demonstratie. Het was een teken dat de 66-jarige zijn activistische verleden niet achter zich zal laten nu hij ‘Leader of Her Majesty’s Most Loyal Opposition’ is.

Zijn tweede daad was de hulp inroepen van zijn achterban: welke vragen moet hij woensdag stellen tijdens zijn eerste debat met de premier? In zijn e-mail aan de leden van Labour heeft hij het niet over een partij, maar over „een beweging”, waarin hun wensen zullen tellen.

Dat is een signaal aan de Labour-collega’s in het Lagerhuis. Als ze het niet met hem eens zijn, prima: Corbyn voelt zich gesterkt door de 59 procent stemmen waarmee hij zaterdag werd gekozen, 2 procent meer dan Tony Blair kreeg toen hij in 1994 Labourleider werd. De verwachting is dat Corbyn bij belangrijke kwesties steeds een mandaat aan de leden zal vragen.

Want wat afgelopen zomer duidelijk werd, is dat de Labouraanhang aanzienlijk linkser is dan het partijkader. Onenigheid over de koers van Labour zal daarom zeker ontstaan. Corbyns beloftes zijn immers radicaler dan het partijbeleid tot nu toe was. Hij is geen sociaal-democraat, maar noemt zichzelf een socialistisch democraat. Die verandering is voor sommigen in de partij zó groot, dat zaterdag onmiddellijk de eerste leden van het schaduwkabinet opstapten – één zelfs terwijl Corbyn nog zijn overwinningstoespraak hield. Meer centrum-linkse talenten als schaduwminister van Onderwijs Tristam Hunt, oud-schaduwstaatssecretaris van Europese Zaken Emma Reynolds, en schaduwsecretaris van Handel Chuka Umunna verdwijnen naar de achterste bankjes van het Lagerhuis.

Corbyns belangrijkste taak is de wonden helen die de strijd om het leiderschap in de grootste Britse oppositiepartij hebben veroorzaakt, en voorkomen dat de partij, zoals in de jaren tachtig splijt.

Trotskistisch coverbandje

Velen binnen Labour vrezen dat de partij „zal veranderen in een trotskistische jaren tachtig tributeband”, zoals Lagerhuislid Jon Cruddas het donderdag omschreef. Een linksere koers zal Corbyn in 2020 niet aan een verkiezingsoverwinning helpen, denken zij.

Dat heeft Cruddas overigens – met 35 collega’s – aan zichzelf te wijten. Corbyn kwam oorspronkelijk steun van collega’s te kort om zich kandidaat te mogen stellen. Om ook socialistisch links een stem te geven in de leiderschapsstrijd besloot een aantal Lagerhuisleden hem te nomineren, als een soort ‘excuustruus’. Zelfs Corbyn verwachtte aan het begin van de zomer dit resultaat niet. Vijf jaar geleden lukte het de toenmalige kandidaat van de linkervleugel immers ook niet leider te worden.

Het is de combinatie van zijn beloftes en persoonlijkheid – en de kleurloosheid van zijn tegenkandidaten – die Corbyns overwinning mogelijk maakten. Zijn plan om het spoor, de posterijen en de energiebedrijven te hernationaliseren, is populair. Net als de belofte om banken die staatssteun kregen, aanvullend te belasten op hun winsten. Onderwijs moet – net zoals de nationale gezondheidszorg NHS – gratis en toegankelijk zijn voor iedereen. De vennootschapsbelasting moet omhoog, nul-urencontracten afgeschaft, een landelijk bestaansloon (hoger dan het minimumloon) ingevoerd.

Het deed de traditionele linkse aanhang, deels teleurgesteld afgedropen in de laatste regeringsjaren van de centrum-linkse Tony Blair, terugkeren in de schoot van Labour. En het trok bovendien – wat weinig politici lukt – een generatie jonge kiezers aan. Een groot percentage van zijn stemmen kwam van zogenoemde 3 pond-leden: mensen die zich speciaal hadden aangemeld om mee te kunnen stemmen. „Ik stemde voor een nieuw soort politiek”, zeiden de pamfletten op Corbyns laatste rally, enkele uren nadat donderdag de stembussen dicht waren.

Enige nuchterheid is wel geboden bij zijn grote verkiezingswinst. De partijaanhang mag dan voor Corbyn hebben gestemd, of de kiezer dat ook zal doen is de vraag. Die stemde in mei tegen de linksere koers die onder Ed Miliband, de vorige Labour-leider, was ingeslagen en voor de Conservatieven. De 251.417 stemmen die Corbyn kreeg zijn nog lang geen 11 miljoen, het aantal waarmee David Cameron in mei opnieuw premier werd.

Uit onderzoek van zowel Cruddas als opiniepeiler Lord Ashcroft blijkt dat de Britse kiezer in mei vreesde dat Labour zou gaan lenen en uitgeven. Net nu de economie na vijf jaar crisis, deels veroorzaakt door te hoge leningen onder de vorige Labourregering, weer bloeit. Corbyns oplossing voor het begrotingstekort nu is niettemin: uitgeven.

Culturele verrijking of concurrentie

Diegenen die in 2010 nog Labour stemden en in mei op de UK Independence Party, vonden dat Labour geen antwoord gaf op hun zorgen over de negatieve gevolgen van immigratie. Over de druk – vermeend of niet – op huisartsen en scholen, en het ‘inpikken’ van banen. Als Corbyn het al over immigranten heeft, gaat het over de culturele en economische bijdrage zij aan het land leveren.

De nieuwe leider heeft nog tot 2020 de kiezer te overtuigen. Zijn populariteit nu komt deels doordat zijn fans hem roemen om zijn authenticiteit. Corbyn wordt gezien als anders, als een buitenstaander tussen de carrièrepolitici die Westminster bevolken. Dat kan ook aantrekkelijk zijn voor niet- Labourleden. Als Corbyn tenminste niet na vijf jaar eveneens wordt beschouwd als establishment.

    • Titia Ketelaar