Voer voor lobbyisten

Wat zijn de thema’s waar voedsellobbyisten bij de Europese Unie zich op dit moment druk om maken?

TTIP

Oftewel het Trans Atlantic Trade en Investment Partnership, het grote handelsverdrag tussen de Verenigde Staten en Europa. De voedingsindustrie is vóór. Veel maatschappelijke organisaties zijn tegen. Volgens critici is TTIP niet in het voordeel van het midden- en kleinbedrijf; met name de Europese boer. Ook zijn er zorgen over de voedselkwaliteit, daar Europa de hele keten controleert en de VS alleen het eindproduct. Geen sector lobbyt zo intensief voor TTIP als de voedingsindustrie.

Klonen

Hiervoor lobbyen vooral de Amerikanen, des te meer met het oog op TTIP. Maar het Europees Parlement heeft zich onlangs uitgesproken voor een verbod op het klonen van dieren voor consumptie en op het importeren van levensmiddelen van gekloonde dieren en hun nakomelingen. Critici vrezen dat klonen gepaard gaat met dierenleed en wijzen erop dat de impact op de genetische diversiteit ongewis is. Bovendien wil een meerderheid van de Europeanen geen gekloond voedsel. In de VS worden wel afstammelingen van gekloonde dieren gefokt. De Amerikaanse vleesindustrie vreest dus dat Europese verbod.

GGO

Een afkorting van genetisch gemodificeerde gewassen. De voedingsindustrie is vóór, veel organisaties zijn tegen. Net als veel burgers, overigens. Een groot bezwaar is industrialisering van de landbouw en marktconcentratie bij een paar grote zaadveredelaars die patenten hebben op de gewassen. Bovendien is onbekend wat de gevolgen voor mens en milieu zijn op de lange termijn. De EU-lidstaten zijn zo verdeeld over dit thema dat stemmingen in de Raad steeds onbeslist blijven. Wel laat de Europese Commissie genetisch gemodificeerde gewassen toe die zijn goedgekeurd door de Europese voedselveiligheidsdienst EFSA. Zonder meerderheid dus. Om de onvrede daarover weg te nemen, stelde de Commissie onlangs voor lidstaten zelf bevoegdheid te geven om door Brussel goedgekeurde GGO’s op nationaal niveau te weren. Dit plan stuitte op weerstand van lidstaten, Europees Parlement, organisaties én de industrie. Dit najaar praat Brussel verder over de toelating.

Herkomstland

Vanaf 2017 moet op een etiket van verpakt vers vlees van varkens, schapen, geiten en pluimvee staan waar het vandaan komt. De discussie over de herkomstvermelding van verwerkt vlees (bijvoorbeeld gehaktballetjes in tomatensoep) loopt nog. Een deel van het Europarlement en dierenrechtenorganisaties willen ook voor verwerkt vlees een herkomstetiket. Dat zou fraude tegengaan en het consumentenvertrouwen kunnen herstellen na diverse vleesschandalen. Bovendien kunnen consumenten een bewustere keuze maken voor lokaal geproduceerd voedsel. De vleesindustrie is fel tegen. Verwerkt vlees komt vaak van verschillende leveranciers, uit verschillende landen. Dat zou de consument afschrikken. Bovendien wisselt een producent vaak van leverancier: veel administratie. Het zou ook protectionisme in de hand werken.

Nanotechnologie

Deel een menselijk haar door 80.000 en je hebt de grootte van één nanodeeltje. Daarmee wordt nu geëxperimenteerd in voedsel. Met nanotechnologie zou je magere mayonaise kunnen laten smaken als vette. Maar niet alle nanodeeltjes lossen goed op in het lichaam. En er zijn wetenschappers die beweren dat nanodeeltjes door de huid en de ingewanden kunnen dringen en terecht kunnen komen in het bloed, lymfesysteem en de organen. De Europese Commissie heeft in 2013 een wetsvoorstel voor de toelatingsprocedure van nieuwe voedingsmiddelen (‘novel food’) waaronder nanomaterialen gepubliceerd. Een ontwerp is al goedgekeurd door een parlementaire commissie. Het gehele Europees Parlement stemt deze of volgende maand over het wetsvoorstel.

Hormoonverstoorders

Hierover bestaan al langer grote zorgen. Er zijn aanwijzingen dat stoffen die bijvoorbeeld in pesticiden zitten, het hormonale systeem verstoren, wat kan leiden tot kanker, onvruchtbaarheid en diabetes. De Europese Commissie was wettelijk verplicht eind 2013 criteria te publiceren om te bepalen welke pesticiden hormoonverstorend zijn. Maar naar verwachting komen er pas over twee jaar criteria, en mogelijk restricties. Eind volgend jaar komt er eerst een ‘effectenstudie’ naar de economische gevolgen van restricties. De Europese chemiereuzen Bayer, BASF en Dupont betogen dat de economische verliezen voor de agrarische sector enorm zullen zijn. Ook de Amerikaanse industrie lobbyt hard, vaak samen met de Amerikaanse politiek. Tot nu toe heeft de lobby de totstandkoming van beleid danig vertraagd. 22 Europese lidstaten hebben intussen een proces aangespannen tegen de Commissie wegens nalatigheid. Het Europees Parlement sloot zich daarbij aan. Wanneer het Europees Hof de zaak behandelt, is nog niet bekend.

Insecten

Buffalowormen, meelwormen en sprinkhanen zijn al in Nederlandse supermarkten te koop. Die worden vooralsnog gedoogd. Krijgen we binnenkort ook de huiskrekel, de Afrikaanse treksprinkhaan en de rups van de kleine wasmot op het menu? Brussel is er nog niet uit. Insecten bevatten veel dierlijk eiwit. Vooral voor veevoederproducenten is dit interessant. Maar sinds de uitbraak van BSE verbiedt de Europese Unie het voeren van dieren met dieren, uit angst voor besmetting. Dit najaar wordt besloten of insecten onder ‘novel food’ vallen en dus via toelatingsprocedures de Europese consumptiemarkt op kunnen. De insectenindustrie is nog klein, maar heeft grote potentie.

Veredelingstechnieken

Behalve het genetisch modificeren van gewassen zijn er andere mogelijkheden om in laboratoria planten te veredelen. Zo is er cisgenese. De techniek lijkt op genetische manipulatie, met één belangrijk verschil: bij cisgenese worden alleen genen van de eigen soort gebruikt. Deze techniek is nog zo nieuw dat er in Europa geen regelgeving voor is. Brussel bekijkt of cisgenese moet wordt aangeduid als genetische manipulatie en onder de toelatingsprocedures voor GGO’s moet vallen. Dat wil Greenpeace bijvoorbeeld. De bedrijven die zich met cisgenese bezighouden niet. De procedure duurt lang en is kostbaar. Het NBT Platform, opgezet door het Nederlandse lobbykantoor Schuttelaar & Partners, gaf vorig jaar al 50.000 tot 100.000 euro uit in een poging het besluit in het voordeel van de biotechbedrijven te wenden.

Biologische landbouw

Brussel wil dat biologische producten en biologische landbouw in de EU voortaan echt biologisch zijn. De Europese Commissie pleitte in maart voor strengere regels en betere controles. Maar de landbouwministers kwamen in mei niet tot een besluit, vanwege verzet van onder andere Nederland en Duitsland. Zij zijn onder meer tegen het voorstel voor een afkeuringsgrens voor restanten van bestrijdingsmiddelen. De biobranche waarschuwde dat te strenge voorwaarden problemen kunnen opleveren voor kleine biologische boeren.

Glyfosaat

Het meest gebruikte onkruidbestrijdingsmiddel ter wereld. De Europese vergunning verloopt eind dit jaar. De Europese voedselveiligheidsdienst bestudeert nu opnieuw de schadelijkheid van dit product, om te bepalen of de vergunning met tien jaar kan worden verlengd. Hier is veel om te doen. Want glyfosaat is een miljardenbusiness voor chemiebedrijven als Bayer en Monsanto. En in maart classificeerde het kankeragentschap van de WHO glyfosaat als „waarschijnlijk kankerverwekkend” – de op één na hoogste risicocategorie.

    • Leonie van Nierop