Rottenberg aan de knop

Dat Felix Rottenberg niet een uur na het verschijnen van dat interview in Vrij Nederland ter hoogte van nummer 54 in de Amsterdamse Herengracht werd geduwd, suggereerde dat Samsom inderdaad op weg naar de uitgang was.

Rottenberg is de Meester Morpher. Wijs een leegte van een willekeurige vorm aan, en even later heeft Felix Rottenberg die vorm aangenomen. Toen Hans Spekman hem begin mei in deze functie aanstelde, noemde hij Rottenberg „een cultuurbewaker van de aangescherpte sociaal-democratische koers van de PvdA”

De woordkeus is veelzeggend: niet de bewaker, maar de /cultuur/bewaker.

Voor koers moet je namelijk niet bij Rottenberg zijn. In de ruim dertig jaar dat hij op het politieke toneel figureert, heb ik nog nooit één ideologische opmerking uit zijn mond kunnen optekenen. Ik zou iets gemist kunnen hebben, maar ik betwijfel het.

Ik werkte midden jaren negentig als redacteur bij het blad Esquire toen Martin Bril daar een groot portret van Rottenberg inleverde, gebaseerd op dagenlange gesprekken. Zesduizend woorden en niets, geen spoor, van wat je gedachtengoed zou kunnen noemen. Een blinde vlek van Bril, wellicht? „On-mo-ge-lijk!” riep die. „Ik heb het geprobeerd en geprobeerd, er komt gewoon níets uit.”

Felix Rottenberg is het prototype van de moderne politicus die nooit op de brug van het schip te vinden is, waar de koers wordt uitgezet, maar altijd in de machinekamer. Om ‘aan de knoppen’ te zitten, zoals PvdA’ers dat graag noemen. De samenleving als flipperkast.

In 1994 bracht hij de PvdA aan de macht met de gladste, meest inhoudsloze PvdA-campagne ooit, waarin Kok zich op instructie van Rottenberg concentreerde op één ding: geen fouten maken. De veel te linkse fractieleider Thijs Wöltgens had hij toen al beentje gelicht, met een meesterzet die zo geraffineerd was dat hij hem vorige week nog maar eens op Samsom toepaste: het werpmes in de rug.

Rottenberg is als de architect die met een slecht ontwerp zijn eigen werkgelegenheid garandeert: tot in lengte van jaren kan hij rekeningen schrijven voor het herstelwerk.

Door het neoliberalisme te omarmen, door traditionele sociaal-democraten als Wöltgens weg te jagen en hun plaats te laten innemen door trendgevoelige doctorandussen die Kok de funeste ‘ideologische veren’-quote in de mond legden, en hem een ovatie gaven toen hij deze gehoorzaam uitsprak, is Rottenberg een van de ontwerpers van de non-koers die de PvdA nu naar de bodem trekt.

En kijk, daar is Felix de Meester Morpher, de kat met negen levens, die het allemaal gaat oplossen. Niet met maatschappijvisie of ideologie of zoiets ingewikkelds, maar met nieuwe ‘gezichten’ die passen bij de ‘aangescherpte koers’. En met een deftig eufemisme noemen we dat dan ‘cultuurbewaken’.

‘Gezichten’, heel belangrijk in de moderne politiek. Vooral bij de PvdA, die sinds Kok van gezicht naar gezicht struikelt. Het geloof dat men in die partij hecht aan het bestaan van de Messias, de gezalfde die alles gaat oplossen, is sterker dan bij de SGP.

Maar de actie van Rottenberg kan ook een schampschot zijn. Men spreekt in de politiek graag van ‘aangeschoten wild’, maar een slecht geplaatst schot kan een dier ook gevaarlijker maken dan het was. Vindingrijker.

Misschien is Rottenberg wel degelijk per direct van zijn taak ontheven, maar gaf Samsom hem nog even een lesje bestuurskunde. De mutatie werd niet wereldkundig gemaakt, Rottenberg kon gewoon in functie blijven, maar werd ontdaan van alle macht en bevoegdheden.

Een paar dagen doolde hij rond als een zombie, een politieke on-dode, tot er iets knapte. Wanhopig klopte hij bij Samsom aan, een houten spies in zijn hand, en smeekte hem uit zijn lijden te verlossen.