Hoe kon die ‘enorm sterke’ buis barsten?

Experts onderzoeken hoe de pas 25 jaar oude waterbuis bij het VUmc kon barsten. Ze staan voor een raadsel.

Het moet 7:20 uur zijn geweest toen heel veel water zich afgelopen dinsdag met grote kracht uit de waterleiding perste, het plaveisel van de Van der Boechorststraat in de Amsterdamse wijk Buitenveldert blank zette en uiteindelijk de kelders van het naastgelegen VU-ziekenhuis in zou stromen en een krater in het wegdek zou slaan ter grootte van achttien bij zes bij drie meter, een gat waarin ook een auto zou verdwijnen.

„Het was nog vroeg”, zegt een ICT-medewerker die werkt bij het technisch centrum van het VU-ziekenhuis, pal naast de plaats van het ongeval. Hij behoorde tot de allereersten die het water omhoog zagen kolken. Met zijn collega Michel van Toor staat hij enkele dagen later op straat koffie te drinken, de herstelwerkzaamheden in ogenschouw nemend. Van Toor: „We maken er altijd een sport van om hier zó vroeg te komen dat we onze auto recht voor de deur van dit kantoor kunnen zetten. Die ochtend was dat net niet gelukt. Achteraf bezien een gelukje.”

Van Toor vertelt vol vuur wat hij heeft meegemaakt en toont op zijn telefoon foto’s en filmpjes van het dikke uur dat het water vrijelijk kon stromen. „We zaten in het kantoor en ineens roept een collega: ‘Hé het water komt omhoog’. Heel onwezenlijk. Je hebt in het begin helemaal niet door dat er iets ergs aan de hand is. We zagen ook eigenlijk niet dat het water de goedereningang en het mortuarium van het ziekenhuis in stroomde. We hebben ook geen alarm geslagen. Pas later hoorden we dat er aan de andere kant van het ziekenhuis een hele rij ambulances stond. Dan pas besef je dat je nieuws meemaakt.”

Het was een „enorm sterke” leiding die dinsdag brak en het VU-ziekenhuis in Amsterdam onder water zette, vertelt Jan van Breugel, senior adviseur storingen bij het Amsterdamse Waternet. „Een GVK buis. Een Glasvezel Versterkte Kunststof buis van nog maar 25 jaar oud.”

Dat uitgerekend dit type drinkwaterleiding knapte, niet op een koppeling maar in het midden van de buis, is de storingsdeskundige van het waterbedrijf vooralsnog een raadsel. „Een breuk van deze omvang maken we ongeveer twee keer per jaar mee. Dat gebeurt. Ons waterleidingbedrijf is van 1853. Toen stonden er veel gebouwen nog niet. En er wordt aan die gebouwen veel gehobbyd. Iedereen wil een kabeltje. In tweederde van alle gevallen is een breuk van de waterleiding dan ook het gevolg van graafwerkzaamheden. Er zijn later ook veel bomen bovenop de leidingen geplant. De wortels kunnen schade veroorzaken. Maar meestal gaat het bij een breuk om oude leidingen die van gietijzer zijn gemaakt. Op die leidingen, van tachtig jaar oud, hebben we een programma van vervanging staan. Op deze leidingen niet. Dit soort leidingen gaat honderd jaar mee.”

Het lijkt er vooralsnog niet op dat de leiding is gesprongen door graafwerkzaamheden: er is dit jaar op de plaats van de breuk niet door Waternet en ook niet door anderen aan de waterleiding gewerkt.

Wel zijn er in de omgeving andere werkzaamheden verricht. Welke dat zijn geweest, zoekt het waterbedrijf de komende weken uit. „Er wordt onderzocht of dat mogelijk effect op de waterleiding heeft gehad, wat tot de breuk heeft kunnen leiden”, aldus een verklaring. Andere mogelijke oorzaken: grondverzakking, inklinking van de bodem, „materiaalfalen”.

Waternet zegt om 7.26 uur te hebben gemerkt dat er iets mis was. „Maar pin me niet op dat tijdstip vast”, zegt storingsdeskundige Jan van Breugel. „Ik kwam net mijn kantoor binnen toen we een gigantische drukval in ons systeem zagen. We zagen dat er ineens drie keer zo veel water door de leidingen ging. Dat was voor ons ruim voldoende om behoorlijk op tilt te slaan.”

Ongeveer tien minuten later kwam een melding van de brandweer dat de Van der Boechorststraat in Amsterdam onder water stond. Van Breugel: „Toen zijn we gaan kijken, met onze kaarten en onze laptops. Ik ken de situatie daar tamelijk goed en zodoende had ik de afsluiter vrij snel te pakken. We hebben de kraansleutel op de afsluiter gezet en zijn langzaam gaan draaien. Als je dat te snel doet, krijg je namelijk honderd meter verderop waterslag: een harde klap op de leiding waardoor die ook breekt.”

Om 8:30 uur, vertelt Van Breugel, kon de leiding, een belangrijke „voedingsleiding” voor Amstelveen, aan twee kanten worden afgesloten en was er in het leidingennet weer voldoende druk. „De burgers hebben er weinig van gemerkt.”

Het kwaad was inmiddels geschied. Doordat jammerlijk genoeg de breuk zich pal naast het VU-ziekenhuis bevond, dat honderden patiënten moest evacueren, operaties moest afzeggen en moest sluiten en zodoende een miljoenenschade opliep. „Als zoiets ergens in een polder gebeurt, hebben weinig mensen er last van. Deze locatie was heel impactvol”, zegt Van Breugel.

Pech, heel veel pech.

    • Arjen Schreuder