Gaat hij onze zetel in de Veiligheidsraad regelen?

Lobbyen bevalt de koning. Eind deze maand gaat hij de jaarvergadering van de Verenigde Naties toespreken. Is dit wel goed voor zijn imago?

Koning Willem-Alexander ontvangt op Paleis Noordeinde de ambassadeurs van Maleisië, Canada, Zweden en Sri Lanka. Foto SANDER KONING / ANP

„De koning ontwikkelt zich tot een overal inzetbaar reclamebord voor Nederland”, zegt Dorine Hermans. „Een sjiek reclamebord, dat wel.” Volgens de historica en koningshuisexpert krijgt Willem-Alexander steeds meer de rol van belangenbehartiger en lobbyist voor Nederland. „Daar kleven risico’s aan, zo weten we sinds het Lockheed-schandaal rond prins Bernhard.”

Hermans reageert op een mededeling van de Rijksvoorlichtingsdienst. Die maakte dinsdag bekend dat de vorst een rol gaat spelen bij de poging voor Nederland een tijdelijke zetel (voor 2017 en 2018) te bemachtigen in de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. Nederland aast al langer op die VN-plek. Daar heb je betere toegang tot informatie uit het internationale circuit, en de mogelijkheid een rol te spelen bij het oplossen van internationale conflicten.

Om de positie van Nederland in de slag om de zetel te versterken – Zweden en Italië azen er ook op – zal Willem-Alexander eind deze maand de jaarvergadering van de Verenigde Naties toespreken. Hij zal daar de rol van Nederland bij de handhaving van vrede en veiligheid in de wereld belichten. De bijeenkomst wordt bezocht door staatshoofden en regeringsleiders.

Koningshuiskenners als Dorine Hermans en oud-Kamerlid Coos Huijsen vinden de aankondiging passen bij deze koning. Al langer profileert hij zich als boegbeeld van Nederland in het buitenland, ook om de belangen van het bedrijfsleven te dienen. Zo drong de vorst vorig jaar oktober er bij de Japanse premier Shinzo Abe op aan de Japanse markt voor producten uit het Westland te openen.

„Het is duidelijk een nieuwe richting die het koningschap van Willem-Alexander is ingeslagen”, zegt Hermans. Ze schreef boeken over onder anderen Willem-Alexander, Pieter van Vollenhoven en de hofhouding van de Oranjes. „Weliswaar denk ik dat ook Beatrix met plezier de uitnodiging zou hebben aanvaard om de VN toe te spreken, maar dan meer vanuit een idealistische bevlogenheid”, zegt Hermans. „Beatrix zou zich, anders dan haar zoon, verre hebben gehouden van het lobbydeel. De koningin zag zich nooit als lobbyist. Dat tekende ook haar houding tegenover handelsmissies. Ze zag met lede ogen hoe handelsmissies steeds belangrijker werden bij haar buitenlandse reizen. Haar zoon werkt er juist enthousiast aan mee.”

Huijsen vindt de rol passen bij activiteiten die Willem-Alexander al als kroonprins ontplooide. Zo was hij lid van het Internationaal Olympisch Comité. Die post wilde Willem-Alexander heel graag bekleden, ondanks reserves van toenmalig premier Wim Kok. Diens terughoudendheid hield mede verband met de magneetwerking van het IOC op de internationale jetset. „Ook daar moest Willem-Alexander al leren zorgvuldig met Nederlandse belangen in een internationale omgeving om te gaan”, aldus Huijsen.

Bang voor schandalen

Anders dan Hermans is Huijsen niet bang voor een herhaling van schandalen zoals die rond prins Bernhard speelden, grootvader van de koning. „Die episode heeft juist een beetje verlammend gewerkt op de Oranjes”, zegt Huijsen. Al te directe omgang met het bedrijfsleven werd daarna taboe. „Ik ben blij dat Willem-Alexander er ontspannener mee omgaat. Tegelijkertijd denk ik dat hij zich bewust blijft van de risico’s die aan belangenbehartiging kleven.”

Historicus Jeroen Koch relativeert het belang van een vorstelijke speech voor de VN. „Zeker sinds we mensen met gezag in VN-kringen als Max van der Stoel en Jan Pronk moeten missen, komt het niet aan op woorden, maar op onze daden. Welke rol speelt Nederland momenteel bij grote internationale problemen, zoals het opvangen van de vluchtelingenstroom? Dat is van groter belang.”

    • Kees Versteegh