Zweden blijft koppig gastvrij...

Zweden kent royale traditie wat betreft opvang van migranten. Toch groeit verzet onder bevolking.

Een groep migranten staat op een snelweg in het zuiden van Denemarken. Ze zijn vanaf Duitsland de grens overgestoken en willen naar Zweden lopen.

We love u. But we need Sweden’. Deze tekst lieten lachende jongemannen, waarschijnlijk uit Syrië, deze week zien vanachter een coupéraam op een treinstation in Denemarken. Dat land is voor hen slechts een vervelende hindernis op weg naar het beloofde land.

Samen met vermoedelijk zo’n 74.000 andere migranten vragen de mannen dit jaar in Zweden asiel aan. Met 9,7 miljoen inwoners ontvangen de Zweden daarmee verhoudingsgewijs veruit de meeste asielzoekers van alle EU-landen. Zweden is zo populair vanwege het ruimhartige asielbeleid dat, in tegenstelling tot in veel andere Europese landen, de voorbije jaren niet is aangescherpt.

De cijfers spreken voor zich. In 2012 kwamen er bijna 44.000 asielzoekers naar Zweden, een toename van 48 procent ten opzichte van een jaar ervoor. Vorig jaar jaar was dit aantal toegenomen tot meer dan 81.000. In Nederland (16,9 miljoen inwoners) waren het er ruim 24.000.

„De bevolkingsgroei in Zweden is de voorbije jaren vooral veroorzaakt door immigratie”, zegt Pieter Bevelander, de van oorsprong Nederlandse directeur van het Instituut voor migratiestudies aan de Universiteit van Malmö. De vergrijzing slaat in Zweden harder toe dan in Nederland en grote delen van het platteland zijn krimpregio’s geworden. Het percentage Zweden met een niet-westerse achtergrond is gegroeid tot zo’n 10 procent.

Multiculturele droom verstoord

Ook in Zweden gaat de integratie van grote groepen buitenlanders niet vanzelf. In het voorjaar van 2013 werd de Zweedse multiculturele droom ruw verstoord door rellen in migrantenwijken van Stockholm, Malmö en Göteborg. Aanleiding was het doodschieten van een man door de politie in de Stockholmse buitenwijk Husby.

En net als in andere landen is de werkloosheid onder migranten bovengemiddeld, wat leidt tot gevoelens van frustratie en uitsluiting. Een deel belandt in de criminaliteit. Afgelopen zomer werd Malmö geteisterd door een reeks schietpartijen en aanslagen met handgranaten. Die zouden het werk zijn van elkaar bestrijdende criminele migrantenfamilies. „Dat leidt dan wel tot debat over de vraag of Zweden teveel migranten opneemt”, zegt Bevelander. „Maar een meerderheid van de bevolking blijft voorstander van een ruimhartig asielbeleid. De huidige stroom mensen die de oorlog in Syrië ontvlucht, leidt tot meer draagvlak.”

In Zweden krijgen migranten uit Syrië automatisch asiel. Ook vluchtelingen uit Eritrea en Somalië worden bijna altijd toegelaten. Wel wees Zweden vorig jaar meer dan de helft van de asielaanvragen af. Het accepteerde er 33.025, waarmee het verhoudingsgewijs nog steeds veruit de meeste asielzoekers opving van alle EU-landen.

Sterke sociaal-democratische traditie

Waarom de Zweden, anders dan de Denen, nog altijd zo tolerant zijn, kan Bevelander niet verklaren. Hij wijst er wel op dat het land door zijn sterke sociaal-democratische traditie nog altijd overwegend links is georiënteerd. „Als er al eens wordt gedemonstreerd tegen immigratie, dan is het aantal linkse tegendemonstranten altijd tien keer zo groot”, zegt hij.

Maar ook in Zweden neemt het verzet toe. Anti-immigratiepartij Zweden-Democraten haalde bij de verkiezingen van vorig jaar, die een coalitie aan de macht brachten van sociaal-democraten en groenen, bijna dertien procent van de stemmen. Door de hernieuwde financiële steun aan Griekenland en de aanhoudende stroom migranten staan ze in de peilingen nu op 19 procent. Dat is meer dan de PVV in Nederland. Maar waar het asielbeleid in Nederland, en Denemarken, onder druk van uiterst rechts al jaren geleden is aangescherpt, daar worden de Zweden-Democraten door andere partijen nog steeds volstrekt genegeerd.

    • Wilmer Heck