Vrijuit sleutelen onder de motorkap van de economie

De Nederlandsche Bank laat de burger vanaf vandaag experimenteren met de economie. Virtueel, dat wel.

Wat een burger kan berekenen

Draaiknoppen, schuiven en schakelaars prijken op het fraaie omslag van de herziene versie van De prijs van gelijkheid. Die nieuwe editie van het boek van econoom Bas Jacobs komt vandaag uit. Jacobs concentreert zich vooral op belastingheffing, verdelingsvraagstukken en gelijkheid. Het omslag geeft de illusie weer dat er vrijuit is te morrelen aan de variabelen in de economie.

Voor de Nederlanders burgers is die mogelijkheid vandaag iets dichterbij gekomen, met de lancering van een tool van De Nederlandsche Bank (DNB). Op de website van de centrale bank kunnen ze daarmee simulaties met de economie uitvoeren.

Ze kunnen de Nederlandse economie schokken toedienen om vervolgens te kijken welke gevolgen deze hebben. Een verandering in de dollarkoers, olieprijs, wereldhandel, belasting, huizenprijs of één van de andere variabelen kunnen worden ingevoerd om te bekijken welke gevolgen dat heeft voor een reeks van andere variabelen. Van het begrotingstekort tot het aandeel van arbeid in het nationaal inkomen, van de uitvoer tot de loonontwikkeling. Het principe zelf is niet nieuw. Er zijn al heel lang zogenoemde ‘spoorboekjes’, zoals die van het Centraal Planbureau, maar die waren beperkter en bewerkelijker en voorspelden niet voor de langere termijn. De tool is toegankelijker en er kunnen twee variabelen tegelijk worden gewijzigd.

Zo kunnen, in navolging van de gebeurtenissen van vorig jaar, een scherpe daling van de olieprijs (met 30 dollar per vat – verder gaat het model niet) én een sterke daling van de koers van de euro (met 25 dollarcent) tegelijk worden ingevoerd. De resultaten, gepresenteerd als een afwijking van het ‘basispad’ voor de economie dat DNB uitstippelt, wijzen in de richting van wat er een jaar later, in 2015, daadwerkelijk met de Nederlandse economie gebeurt. De economie krijgt onder meer een forse groei-impuls, de werkloosheid daalt en het begrotingssaldo verbetert.

Simpeler model

In werkelijkheid schoppen bijvoorbeeld de tegenvallende aardgasbaten door het terugbrengen van de gaswinning in Groningen de uitkomsten weer in de war. De tool moet, zo waarschuwen economen van DNB, dan ook met enige omzichtigheid worden aangewend. Het onderliggende economische model is simpeler dan het volledige Delfi-model dat bij de bank zelf wordt gebruikt. En het is lineair: dat wil onder meer zeggen dat het invoeren van extreme waarden hetzelfde wordt behandeld als milde veranderingen. Het gaat dan ook meer om een indicatie van wat een schok in één deel van de economie elders in die economie teweegbrengt dan dat de uitkomsten tot de tiende procentpunt letterlijk moeten worden genomen.

Opmerkelijk is dat een door de gebruiker ingestelde verhoging van de overheidsuitgaven niet resulteert in een hoger begrotingstekort. Het model gaat uit van een gebalanceerde begroting. Wie de overheidsuitgaven opvoert, voert in wezen tegelijkertijd bezuinigingen uit op andere overheidsbestedingen, zoals inkomensoverdrachten. Dat valt voor een deel te omzeilen door in het model tegelijkertijd óók de belastingen te verlagen. Zo kan er toch een beetje Keynesiaans worden geëxperimenteerd.