Voor pers is het elk jaar Kuifje op het Binnenhof

Journalisten maken er een sport van: de gelekte Miljoenennota als eerste onthullen. Inmiddels is van een echt embargo geen sprake meer.

„Het is een sport om te lekken; een journalistiek spel”, zegt Frits Wester van RTL Nieuws over het voortijdig publiceren van de Miljoenennota. „Je wilt de eerste zijn. Niet voor het aanzien, daar ben ik niet mee bezig, maar je wilt de andere journalisten wel de loef afsteken. En ja, wij zijn altijd vroeg.”

Waarschijnlijk brak RTL Nieuws dit jaar een record: op 28 augustus, achttien dagen voor Prinsjesdag, kwam de tv-rubriek al met details uit de Miljoenennota. Dat is vroeg, maar het lekken op zich is gebruikelijk. Meestal wint RTL Nieuws die wedstrijd, maar de landelijke dagbladen doen ook mee in de jacht.

Politici tonen zich traditioneel verbolgen, en reageerden voorheen met steeds meer beperkende maatregelen, maar ze lekken ook door. Omdat ze daar belang bij hebben: je kunt extra aandacht krijgen voor goed nieuws, of slecht nieuws met een gunstige spin de wereld in sturen.

Het nut? „Het is een uit de hand gelopen grap”, zegt Pieter Klein, adjunct-hoofdredacteur van RTL Nieuws. „Maar het is ook een wezenskenmerk van de journalistiek: je wilt vandaag weten hoe het zit, niet pas over een week.”

Lekken is onderdeel van het vak

Nooit wordt er iemand gepakt voor het lekken. Behalve in 2009, toen PvdA’er Paul Tang, toenmalig woordvoerder Financiën, toegaf naar RTL Nieuws te hebben gelekt. Tang mocht een maand lang niet het woord voeren. Ook aardig was de editie 2011. Twitteraar Bram Talman onthulde dat de Miljoenennota al online stond. Hij typte het webadres in van het jaar daarvoor, en veranderde het jaartal. Vervolgens kon hij er gewoon in, zonder wachtwoord of andere beveiliging. De ‘schuldige’ was dit keer het ICT-bedrijf Facetbase, dat een testversie online had moeten zetten.

„Ja, ik heb ook gelekt”, zegt oud-Kamerlid Jan Schinkelshoek, „dat is onderdeel van het vak.” De strijd om als eerste de Miljoenennota te bemachtigen noemt hij „Kuifje op het Binnenhof”.

Vroeger was lekken volgens hem beheersbaar door het embargo. Journalisten kregen de Miljoenennota al op de vrijdag voor Prinsjesdag, als ze schriftelijk beloofden om er niet over te publiceren. Het werkte, vier dagen lang hield iedereen zijn mond. En de pers kon in alle rust Prinsjesdag voorbereiden.

In 2008 weigerde deze krant de overeenkomst te tekenen, die eiste dat je ook niet publiceerde als je nieuws over de nota uit andere bron kreeg, of als het al elders was uitgelekt. NRC kreeg de nota uit andere bronnen en publiceerde erover op de zaterdag voor Prinsjesdag.

De politiek sloeg terug. Alleen de fractievoorzitters kregen de Miljoenennota nog op vrijdag, op een beveiligde usb-stick. Journalisten moeten zelf op zoek gaan. Maar dat moet niet te moeilijk zijn: fractievoorzitters hoeven dit jaar niet meer voor geheimhouding te tekenen. Dus die kunnen dit weekend rustig lekken. En de gunstige gedeeltes naar de pers lekken. Schinkelshoek: „Lekken is onderdeel geworden van de communicatiestrategie van het kabinet.”

    • Wilfred Takken