‘Pang pang’ roepen hoeft de soldaat niet meer

De krijgsmacht krijgt extra geld. Nu eerst weer kogels kopen, oefenen en onderhoud plegen.

Mariniers oefenen een afdaling van de Van Brienenoordbrug in Rotterdam. Foto Bas Czerwinski/ANP

Sexy is het niet, maar de miljoenen die het kabinet komend jaar in Defensie steekt, gaan naar zaken als ‘operationele inzetbaarheid’ en ‘gereedstellingsafspraken’. De afgelopen twee jaar ging er ook mondjesmaat extra geld naar de krijgsmacht, maar toen vooral naar symbolische en tastbare zaken als nieuwe helikopters en kazernes die openbleven.

„Nu hebben we geen verlanglijstje met mooie spullen”, zegt Tweede Kamerlid Ronald Vuijk (VVD). „Er komt geen foto van VVD-Kamerleden bij een nieuw wapen dat dankzij ons kon worden aangeschaft.”

Ook minister Jeanine Hennis-Plasschaert (Defensie, VVD) heeft zich herhaaldelijk uitgesproken tegen de aanschaf van bijvoorbeeld meer jachtvliegtuigen of vliegdekschepen. Zulke investeringen zouden de mogelijkheden van de krijgsmacht nog verder verkleinen. „De beperkingen aan de inzetbaarheid en gereedheid van de krijgsmacht moeten we niet langer accepteren”, zei Hennis bij een recente bijeenkomst over defensie.

Volgens uitgelekte cijfers krijgt haar departement er volgend jaar zeker 220 miljoen euro bij, en tegen 2020 375 miljoen. Ook komt er 60 miljoen meer beschikbaar voor internationale vredesmissies.

Politici plegen zich doorgaans tot in detail met Defensie bezig te houden, tot leedwezen van de militairen zelf. Of het nu ging om de minutieuze invulling van de politietraining in het Afghaanse Kunduz of het stimuleren van regionale werkgelegenheid met behoud van militair irrelevante kazernes.

Allerlei mankementen

Kamerlid Angelien Eijsink (PvdA) heeft zich opnieuw „verregaand” bemoeid met de plannen voor 2016. „In de begroting staat wat de PvdA wil”, zegt zij. „Maar dat is ook vooral: Defensie zelf de ruimte bieden om de problemen op te lossen.”

En problemen zijn er genoeg. Vlak voor het kabinet aan het begrotingsoverleg begon, kwam naar buiten dat Defensie bij gebrek aan munitie schietoefeningen schrapt. Voor sommige wapens zijn kogels zo schaars dat soldaten bij oefeningen zelf maar ‘pang pang’ zouden roepen in plaats van echt te vuren.

De complicaties zijn groter en structureler dan dat, bleek uit een brief die minister Hennis voor de zomer naar de Tweede Kamer stuurde. Liefst achttien wapensystemen kampen met grote tekorten: van fregatten tot pantservoertuigen, van onderzeeboten tot jachtvliegtuigen en van artillerie tot bijna elk type helikopter. Er is sprake van „tegenvallende betrouwbaarheid”, „vertragingen bij de leverancier”, „verouderde systemen”, „budgettaire krapte”, problemen in de „bedrijfsvoering”, „onvoldoende voorraad van reservedelen” en „tekort aan ervaren technisch personeel”. Veel van wat defensie in huis heeft, is simpelweg niet bruikbaar.

Dat zijn allemaal zaken waar Defensie de afgelopen jaren, soms zelfs decennia, op bezuinigd heeft. „We hebben steeds op verschillende manieren op de krijgsmacht bezuinigd”, zegt Ronald Vuijk. In 2011 werden hele wapensystemen, zoals tanks, afgedankt omdat dat beter leek dan op allerlei plekken een beetje schaven. Ook werd personeel gekort en bezuinigd op voorraden reserveonderdelen. „En nu we die weer nodig hebben, staan we bij de leverancier vaak achteraan. Goedkoop is soms duurkoop gebleken”, constateert Eijsink. Daarnaast draait defensie nu intensieve en eenzijdige missies in Mali en Irak. Het woestijnzand vergroot de slijtage aan helikopters, straaljagers en andere voertuigen. En de taak van de F-16’s boven Irak bestaat slechts uit bombarderen, waardoor de piloten andere vaardigheden onvoldoende trainen.

Keerpunt bereikt

Bij het aantreden van Rutte II in 2012 beloofde het kabinet Defensie bij bezuinigingen te ontzien. Snel daarna bleek echter dat het ministerie met onvoorziene tekorten kampte – en dat echt zelf moest oplossen. Maar met de begroting van 2014, toen steun nodig was van drie constructieve oppositiepartijen, leek het keerpunt bereikt. In eerste instantie werd geïnvesteerd onder druk van de ChristenUnie en SGP. De opgaande lijn werd versterkt door internationale ontwikkelingen: de opmars van Islamitische Staat, de druk van Rusland op Oekraïne en het neerhalen van vlucht MH17.

Ditmaal helpt ook de economie. De VVD koos er in de begrotingsonderhandelingen voor haar ‘deel’ van de meevallers in de krijgsmacht te stoppen. En ook de PvdA wilde in defensie investeren, zegt Eijsink.

Volgens militaire deskundigen is het extra geld te weinig. Om internationaal een vuist te maken zou zeker 1 miljard euro extra nodig zijn. De Adviesraad Internationale Vraagstukken heeft zelfs gepleit voor een investering die oploopt tot meer dan drie miljard. Zoveel zou nodig zijn om de norm te halen van 2 procent van het bruto binnenlands product voor defensie. Die norm werd ooit binnen de NAVO afgesproken, maar vrijwel geen enkele bondgenoot haalt die nog.

    • Emilie van Outeren