Nederlandse grondtroepen naar Syrië? Doe het niet

Grondtroepen sturen, in navolging van Rusland en Iran (ook al verschillen de primaire doelen), verdiept het conflict langs sektarische lijnen, menen Rena Netjes en Dieuwertje Kuijpers.

Illustratie Hajo Illustratie Hajo

Een hartverscheurende foto van een verdronken Syrisch jongetje werd symbool voor het falen van de internationale gemeenschap, ook in het beëindigen van de burgeroorlog. De roep om ‘iets’ te doen wordt luider. CDA-leider Buma riep op om grondtroepen te sturen om safe havens te creëren. Oud-minister Voorhoeve viel hem bij en suggereerde zelfs safe havens aan de Syrische kust: midden in het kerngebied van Assad. Toch dienen zij te beseffen dat we niet in staat zijn de Syrische oorlog te beëindigen.

Het Assad-regime krijgt steun uit Rusland en Iran. Naast Iraanse, zijn er nu ook Russische grondtroepen die Assad te steunen. Dit dwarsboomt de pogingen vanuit Washington, de Emiraten en Saoedi-Arabië om Moskou los te weken van Assad. Om te begrijpen waarom een oplossing ver weg blijft, zullen er eerst enkele mythes over Syrië en Assad moeten worden ontkracht.

Mythe 1: Assad vecht tegen IS

„Assad steunen zou uit Westers perspectief zelfs te bepleiten zijn”, betoogden VVD-prominent Hans Wiegel en Stephan de Vries op 29 juli 2013 in NRC Handelsblad. In tegenstelling tot deze opiniemakers, pleiten ze in Washington niet voor samenwerking met Assad in de strijd tegen IS. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, John Kerry, merkte in november 2014 op dat IS en Assad een „symbiotische relatie” hebben. Assad voert sinds dag één van de Syrische burgeroorlog een verdeel-en-heers-strategie, hij draagt uit dat het conflict van sektarische oorsprong is. Alleen met dreiging van IS kon Assad doen alsof hij beschermheer is van shi’itische en christelijke minderheden, terwijl er ook christenen tegen Assad vechten. Afgelopen zaterdag werd een Druzische geestelijke vermoord die jongeren opriep om niet Assads leger in te gaan. „Dan ben je verplicht te moorden en te verkrachten”, vertellen gevluchte Druzen.

Verder zette Assad ook christelijke academici en activisten vast, zoals bijvoorbeeld Michel Kilo. En wordt het Assad-regime in Libanon verantwoordelijk gehouden voor een reeks gelukte en mislukte moordaanslagen op christelijke politici en journalisten tien jaar geleden. Allen opponenten van Assad. Zo heeft het regime indirect en direct IS gesteund: door geheime oliedeals, maar vooral door IS tijdens diens opmars geen strobreed in de weg te leggen. In 2011 liet Assad (sunnitische) jihadisten vrij uit de beruchte Syrische Sedneya-gevangenis. Die duiken nu op in de hogere regionen van Al-Qaeda of IS.

Dit is geen nieuwe strategie: na de Amerikaanse inval in Irak (2003), stuurde Assad sunnitische jihadisten om die operatie te frustreren. Ook zet Assad zijn luchtmacht vooral in boven woonwijken, vrijwel niet boven IS-gebieden. Waarom? Zolang IS sterk is, zullen Washington en consorten het verslaan van IS als hoofdprioriteit hebben, en hoeft Assad zich niet druk te maken om zijn positie. Zijn prioriteit ligt bij het verslaan van rebellen. Uiteraard zal hij IS te lijf gaan zodra er strategische punten worden bedreigd, maar dit maakt hem nog geen onvoorwaardelijke partner tegen IS. Bij dergelijke acties is het niet wijs om Nederlandse militairen afhankelijk te maken van Syrische informatievoorziening.

Mythe 2: IS, de grootste dreiging

Volgens het Syrian Network for Human Rights is IS verantwoordelijk voor vijf procent en Assad voor 76 procent van het aantal burgerslachtoffers. De helft van de oorspronkelijk 22,4 miljoen tellende bevolking is nu dood of huis en haard ontvlucht. Door de vluchtelingenstroom raken buurlanden sociaal-economisch ontwricht. In de Golfstaten krijgen slechts enkele honderden een visum. Daarom die trek naar Europa: 82 procent van de vluchtelingen die Griekenland aandeed in de tweede week van augustus, komt volgens de UNHCR uit Syrië. Het aantal Syrische burgerslachtoffers staat op 200.000 en groeit gestaag. Human Right Watch documenteerde 27 concentratiekampen. Gemiddeld sterven er elke dag vier Syriërs een marteldood in een van deze kampen. Door het doelbewust raken van civiele doelen, zoals peuterspeelzalen en ziekenhuizen, sterven er bovengemiddeld meer vrouwen en kinderen.

Mythe 3: Troepen sturen werkt

De vraag is of de voorstanders van grondtroepen zicht hebben op de ‘oppositie’: die bestaat uit een spaghetti van honderden rivaliserende facties. Afgelopen jaar schatte de CIA het aantal gewapende groeperingen, inclusief regimegetrouwen, op 1500. Lastig te bepalen met wie ons leger moet samenwerken. Westerse grondtroepen werken bovendien als een rode lap op een stier voor jihadisten. IS’ propaganda is er op gericht Westerse grondtroepen in de regio te krijgen, die tegenstand speelt ze alleen maar in de kaart. Onze grondtroepen zullen nauwelijks kunnen functioneren in dit wespennest.

Volgens Rob de Wijk, directeur Centre for Strategic Studies, zijn er 20.000 militairen op de grond nodig om burgers te beschermen. Hij lijkt zich te baseren op de Amerikaanse Republikeinse presidentskandidaat Lindsay Graham. In een poging de peilingen op te vijzelen (hij staat al enige tijd op een stabiele 0 procent), kwam Graham met harde cijfers. Senator John McCain pleit voor kleinere aantallen, generaal Petraeus voor het bewapenen van Al-Qaeda. De Amerikaanse discussie volgende, waarin standpunten, doelen en benodigde aantallen sterk uiteen lopen, maakt de stelligheid van CDA-leider Buma en analist Rob de Wijk opmerkelijk.

Wat dan wel? Allereerst moeten politici en analisten zich nog beter informeren over de regionale dynamiek alvorens met simplistische schijnoplossingen te komen. Ingrijpen en grondtroepen sturen, in navolging van Rusland en Iran, zal het conflict verdiepen langs sektarische lijnen. Samenwerken met een dictator, openlijk ten faveure van de shi’itische en (een deel van de) christelijke minderheid zal de Westerse geloofwaardigheid in de regio nog meer schaden. Sterker, het zal de basisredenering van groeperingen als Al-Qaeda en IS, dat Amerika er op uit is om sunnieten te vernietigen direct in de kaart spelen. Het vervelende is dat een dergelijk, dreigend front direct zal grenzen aan de ‘Safe Areas’ die burgers juist zouden moeten beschermen. En wat is het uiteindelijke doel, welke oplossingen hebben Buma, De Wijk en Voorhoeve voor ogen? Is er een exitstrategie voor als het mis gaat? Het rijtje hals-over-kop-interventies, waarbij werd ingegrepen om ‘iets’ te doen zonder na te denken over met wat, waarom, met wie, met hoeveel en voor hoe lang maar bovenal zonder oog voor de regionale dynamiek is met Somalië, Bosnië, Afghanistan en Irak al lang genoeg. Laten wij Syrië en onszelf dat lot besparen.

    • Rena Netjes
    • Dieuwertje Kuijpers