Ja, ik moet me druk maken om al die mannen op tv

Bij Zomergasten waren er vooral mannelijke genieën of gestoorde vrouwen te zien. Volgens Stine Jensen beïnvloedt dit onze ideeën over mannen en vrouwen.

Tv-criticus Hans Beerekamp wees er in NRC Handelsblad onlangs fijntjes op dat zomergast Peter Buwalda een beetje macho was in zijn fragmentenkeuze. Alle genieën die de revue passeerden waren mannen, en als er onverhoopt toch een vrouw tussen zat die wat kon (Janine Jansen, Scarlett Johansson), dan ging het niet om hun prestaties, maar om de man die zij vertolkten: Bach, Michel Faber.

Als Beerekamp hier niet op had gewezen, was het wellicht aan mijn aandacht ontglipt dat ook Zomergast Damiaan Denys een voorkeur had voor mannelijke helden. Zijn favoriete televisieavond – die overigens buitengewoon boeiend was – bestond uit een rij helden – mannen – en als er vrouw voorbijkwam, had ze een ernstige stoornis.

Ik gooide een tweetje de ether in. ‘Geweldige #zg15 maar wel alleen fragmenten van en over mannen en 1 vrouw in beeld en die had een stoornis’.

Mijn telefoon begon als een gek te piepen. Om te beginnen had ik verkeerd geteld en een gestoorde vrouw over het hoofd gezien.

De tsunami van nogal opgewonden reacties – van ‘napalm’ tot ‘muts’ – fascineerde mij. Waarom roept in deze tijd een oproep tot gelijkheid – of het nu om #zwartepiet of #vrouwen gaat – zó veel agressie op? Naast een behoudende conservatieve kracht (‘traditie’, ‘onze Piet’) vragen tegenstanders zich in scheldende taal af hoe mensen het dúrven om zich zo op te winden over zwarte piet of vrouwenemancipatie en zo ‘hun avond te verpesten’. Je bent een ‘zeur’, een ‘muts’ enzovoort. Maar als je maar wat zou ‘zeuren’, waarom trekken sommigen zich dat zozeer aan dat ze woedend losgaan?

Woede stuwt de wereld voort

Vaak wordt vernedering genoemd als bron van woede. Wie niets heeft of bedreigd wordt in zijn sociale status of positie heeft nog altijd zijn emoties – en die vormen in deze wereld ook een krachtig kapitaal. Je kunt er de wereld mee kapotmaken (of twitteren). De Duitse cultuurfilosoof Peter Sloterdijk spreekt in zijn boek Woede en Tijd over ‘woedekapitaal’. Hij stelt dat we tegenwoordig leven in een over-erotisch krachtenveld (eros), maar dat woede de wereld voortstuwt, veel meer nog dan eros. Eros gaat over hebben en toe-eigenen. Woede gaat om vernietigen en uitdelen, en dat laatste geldt voor zowel klappen als voor geld en goederen. Woede is een ongerichte kracht en op zichzelf niet negatief; hij kent nog geen object of vorm – dan heet het boosheid –, maar is een borrelende bron van energie die kan aanzetten tot transformatie. Het object van boosheid is ‘gelijkheid’ geworden. Voor Sloterdijk geldt dat hij de demonische kracht van de destructieve (veelal mannelijke) woede graag getransformeerd zou zien in principes van de langere termijn: eer, trots, kracht.

Goed, dan nu de kwestie zelf. Laten we de critici serieus nemen: een heleboel mannelijke genieën, en een paar gestoorde vrouwen op een avondje tv – is dat nu echt iets om je druk over te maken? Het hoeft in beeld toch niet 50-50 te zijn?

Het zou bijvoorbeeld kunnen dat mannen vaker mannen als helden hebben, en niet zo genderbewust bezig zijn. Dat geldt trouwens niet alleen voor mannen, maar ook voor vrouwen. Ik herinner me bijvoorbeeld dat ook zomergast Connie Palmen een parade aan mannelijke helden liet zien, en af en toe een vrouw. De een had anorexia, de ander pleegde zelfmoord (Marilyn Monroe). Een vrouw is dus geen garantie, al maakt het wel vaak uit. Simone van Saarloos en Annejet van der Zijl hadden er meer oog voor. En ja, natuurlijk hangt het er ook weer van af hoe de beelden besproken worden en zegt ‘man’ of ‘vrouw’ of ‘gekleurd’ ook niet alles. Het heeft bijvoorbeeld juist weer iets lekker onbescheidens en emancipatoirs als Annejet van der Zijl zichzelf tot de schrijvende Mick Jagger uitroept als ze vertelt hoe ze zich herkent in zijn creatieve proces.

Dat neemt niet weg dat ik meen dat het er toe doet. Beelden vormen (on)bewust ons idee van de wereld. Als we op prominente tijdstippen alleen maar beelden van mannelijke genieën en gestoorde vrouwen te zien krijgen, dan beïnvloedt ons dat in onze ideeën over mannen en vrouwen, in identificatiemogelijkheden en rolmodelfunctie, en ons idee van geschiedenis en heldendom: dat die vooral door mannen geschreven wordt.

We moeten ons achter de oren krabben

Het betreft natuurlijk niet alleen Zomergasten. Op een gemiddeld avondje tv zijn vrouwen in de weer met botoxdilemma’s, terwijl vooral mannen de grote talkshows runnen, tenzij ze met vakantie zijn. Een land als Nederland, dat zich geëmancipeerd noemt, en gelijkheid hoog in het vaandel heeft, zou zich achter zijn oren moeten krabben.

Voor het overige: ik verpest met alle liefde volgende keer weer een mooi tv-avondje om te wijzen op een patroon. Al scheldend demonstreren zij die daar moeite mee hebben hoe diep gelijkheid ze in feite aan het hart gaat: als ik scheld, word ik dan misschien gehoord? Als Peter Sloterdijk een beetje gelijk heeft, is dat misschien wel goed nieuws: woede biedt ook ruimte voor transformatie, en wat mij betreft beroepen we ons daarbij op ‘traditie’ . Want als er één traditie is die we in Nederland hoog in het vaandel hebben te houden, dan is het is het wel die van gelijkheid.

    • Stine Jensen