Ineens een zware concurrent rijker

De Filmhallen, onderdeel van De Hallen in West, bestaat een jaar. Een overdonderend succes – net als de rest van het culturele complex. Het leidde tot overlast bij bewoners, maar die wordt aangepakt.

Negen zalen, elfhonderd stoelen en 45 filmvertoningen per dag. Precies een jaar geleden was filmstad Amsterdam in één klap een zware concurrent rijker. Inmiddels heeft de Filmhallen, onderdeel van het nieuwe culturele complex De Hallen in Amsterdam-West, maar liefst 350.000 bioscoopkaartjes verkocht.

Overdonderd zijn ze, eigenaren Kadir Selçuk en Alex Rutten – ze hadden 200.000 bezoeken verwacht. Het succes was zelfs zo groot dat hun andere bioscoop, The Movies, twee kilometer verderop aan de Haarlemmerdijk, er zwaar onder lijdt (min 20 procent dit jaar). Het Ketelhuis, in het Westerpark, laat weten het afgelopen jaar 7 procent van zijn bezoekers te hebben verloren.

Deze dinsdag is het rustig in de Filmhallen; in de zomer waren en zijn de zalen aanmerkelijk leger. Bezoeker Peter Geeslings (46) komt hier twee keer per maand, vandaag gaat hij met twee vrienden naar Amy. Hij ging eerst altijd naar Cinecenter of The Movies, maar ja, ze wonen hier dichtbij, en „alles draait hier, van art- house- tot Hollywoodfilms”. Gelukkig is de sfeer sinds een jaar ook verbeterd, zegt hij. „Toen was het nogal kaal.”

Niet alleen de Filmhallen trekt het grote publiek. De Foodhallen, een industrieel, overdekt plein met meer dan twintig eettentjes in De Hallen dat in oktober in gebruik werd genomen, verwelkomde inmiddels bijna een miljoen mensen: veelal rond de dertig, grotendeels van het type hipster of yup – een wat eentonig publiek, vinden sommigen. „De eerste maanden was het stampvol”, zegt Hallen-directeur Johan Valster. „We hebben zelfs bewakers ingezet om mensen tegen te houden.” De zomermaanden brachten eindelijk weer wat rust in de tent, aldus Valster.

En inderdaad: vanavond is het zowaar mogelijk een tafeltje te vinden. „Op donderdag, vrijdag en zaterdag kom ik hier niet”, zegt Tamara Driehuis (41), een van de bezoekers en net klaar met eten. „Veel te druk.” Ze heeft twee nichtjes meegenomen. Ze prijzen vooral het brede aanbod van het voedsel. „Je kunt met iedereen afspreken: vegetarisch, veganistisch, alles.” En: de gin-tonics zijn „fantastisch”. Even verderop zitten twee vriendinnen aan de quinoa-sushi en gin-tonic. Leonie Hooijen (21) roemt eveneens de ruime keus aan eten: „Ook met een allergie kun je hier goed terecht.” Zelf kan ze niet tegen gluten.

Zestien jaar leeg

De renovatie van De Hallen is zwaarbevochten: zestien jaar lang stond de voormalige tramremise leeg. Nog langer bakkeleiden de gemeente, ondernemers en bewoners met elkaar over de bestemmingsplannen. Een grootschalig uitgaanscentrum stuitte op fikse weerstand van de buurt, en ook andere commerciële partijen hielden te weinig rekening met de bewonerswensen of konden de financiering niet rond krijgen.

In 2010 is een groep mensen het gesteggel helemaal zat. Bewoners, toekomstige ondernemers en andere betrokkenen onder wie architect André van Stigt, nemen het heft in eigen hand. Ze richten Stichting Tramremise Ontwikkelingsmaatschappij (Trom) op en winnen in 2011 de aanbesteding. Kosten: bijna 40 miljoen euro, waarvan 32 miljoen euro voor de bouw. Middenin crisistijd verzamelt Stichting Trom in een paar maanden tijd bijna alle huurders bij elkaar.

Dat het huidige concept het wel heeft gered, komt volgens Hallen-directeur Johan Valster door „beter naar de buurt te luisteren”. Omwonenden wilden een bibliotheek en leerwerkplaatsen. Dus nu heeft de OBA er een vestiging (170.000 bezoekers) en zitten een kappers- en een denimopleiding in het complex. Valster: „Een commerciële partij had dat nooit gedaan.” Bij ‘Recycle’ worden fietsen gerepareerd door mensen met een psychiatrische achtergrond. Daarnaast openden een hotel, een tv-studio, een brasserie en een leescafé.

Een andere harde eis van de buurtbewoners was dat het rijksmonument zoveel mogelijk intact zou worden gelaten. Valster: „We hebben bewust gekozen voor huurders, niet voor een Albert Heijn bijvoorbeeld. Het oude gebouw is meer in stand gehouden dan vorige partijen van plan waren. Zij hadden minder respect voor het gebouw en wilden meer slopen.”

Concessies aan de buurt hebben het commerciële succes allerminst in de weg gestaan. Sinds de opening hebben twee keer zoveel mensen De Hallen weten te vinden dan ingecalculeerd, volgens Valster.

Overlast

En dat heeft een keerzijde. „De drukte was even schrikken”, zegt bewoner Jaap Jamin, 41 jaar buurtbewoner en ook lid van de klankbordgroep van De Hallen. „Ik had nog nooit zoveel SUV’s gezien hier.” In het najaar van 2014 wordt de drukte al te bont voor sommige bewoners. Bezoekers parkeren hun fietsen massaal op de stoepen in plaats van in de daarvoor bestemde fietsgarage. Ze laten afval achter en gedragen zich luidruchtig. Parkeerplekken in de buurt worden ingenomen door het uitgaanspubliek. Jamin: „De buurt voelde voor sommige bewoners niet meer van hen.” Door de magneetwerking van De Hallen veroorzaken ook andere cafés meer overlast. Meer mensen, meer afval en lawaai.

In december 2014 bepaalde Fenna Ulichki, lid van het dagelijks bestuur in stadsdeel West en portefeuillehouder van De Hallen, dat de bezoekersgarage tijdelijk zou worden opengesteld voor achthonderd vergunninghouders in de buurt. Hallenbezoekers maken daar veel minder gebruik van dan gedacht; de meesten komen op de fiets. Brasserie Halte 3, aan de voorkant van De Hallen, krijgt bovendien geen terrasvergunning voor na elf uur ’s avonds.

Ook wordt de fietsparkeercapaciteit uitgebreid. Verkeersborden en geschilderde pijlen op de grond moeten meer bezoekers naar de fietsgarage bewegen. Fietscoaches moeten bezoekers nog eens extra wijzen op die parkeermogelijkheid en foutparkeerders terechtwijzen.

Nu. een half jaar later, blijkt uit een enquête dat slechts 15 procent van de respondenten de overlast vindt verminderd. Tweederde ervaart nog steeds overlast. „We zijn er nog lang niet”, beaamt Ulichki. „We hebben nu vooral materiële oplossingen geboden. Het zal niet de laatste enquête zijn.” Bewoner Jamin is te spreken over de maatregelen: „De gemeente en de ondernemers hebben zich coöperatief opgesteld.” Bovendien geeft hij aan dat vooral de ontevreden bewoners de enquête zullen opzoeken.

De populariteit van De Hallen past in het gemeentebeleid het groeiende toerisme over de stad te verspreiden. Hoewel Ulichki ontkent dat met De Hallen actief op het aantrekken van toeristen in West is aangestuurd, raden reisgidsen het culturele centrum aan. De Hallen is een van de redenen voor de Lonely Planet om Amsterdam dit jaar te bombarderen tot één van de beste Europese steden.

In plaats van toeristen, wil Ulichki een „diverse bevolkingsgroep” aantrekken met jongeren- en werkgelegenheidsprojecten en tentoonstellingen. Nu bezoekt vooral een blanke middenklasse De Hallen. Valster wil ook dat De Hallen meer een „buurthuisfunctie” krijgt met verenigingenmarkten en workshops voor scholen. Hij kijkt uit naar het nieuwe internationale festival ‘Ambacht in beeld’.

Filmhallendirecteur Alex Rutten verwacht dat de drukte dit najaar weer zal toenemen. Hij droomt van een Amsterdams filmfestival in zijn bioscoop. „De buurt moet wennen aan een nieuwe hectiek.”

Volgens Jamin kan de gemeente nog beter naar bewoners luisteren. Nog steeds geeft de gemeente vergunningen af voor nieuwe hotels, restaurants en cafés in de buurt. Ulichki zegt dat „je goede argumenten moet hebben om vergunningen te weigeren als het bestemmingsplan dat toestaat”. Jamin: „Als je de drukte echt serieus neemt, dan geef je geen vergunningen meer. Het moet hier niet een soort De Pijp worden.” Ulichki laat weten aan een nieuw bestemmingsplan te werken, met een „betere balans” tussen de ondernemers en bewoners.

Met bovenstaande zaken houden de bezoekers in de verschillende hallen zich ondertussen niet bezig. Zij genieten van een film, of van een bord eten. Zoals student Sam Bouwer (23), die in de buurt woont en hier regelmatig komt. „Al is het voor een student wel wat prijzig”, zegt hij. „En op zaterdag kun je je kont niet keren.” Hij is uit eten met zijn moeder, die de drukte mijdt in het weekend. Ook zij vindt de Foodhallen vooral bedoeld „voor mensen die wat te besteden hebben”. Waarom ze dan toch hier komen? Bouwer: „Het is net Covent Garden. Je hebt het gevoel dat je buiten zit.” En op dinsdag is er live muziek.

Geen enkele bezoeker van deze dinsdagavond kan zich vinden in de buurtklachten. De Hallen tilt West juist „naar een hoger plan”, vindt Bouwer. Filmbezoeker Peter Geeslings vindt bovendien dat De Hallen „meteen onderdeel van de buurt is geworden”. Eigenlijk zeggen ze allebei hetzelfde: als je in of dichtbij de binnenstad woont, moet je gewoon niet zeuren.

    • Menno Sedee