‘Ik blijf niet levenslang Stieg Larsson spelen’

Hij kreeg de opdracht de thrillers van succesauteur Stieg Larsson voort te zetten en werd overladen met kritiek. „Journalisten proberen elkaar nu te overtreffen in hun complimenten.”

David Lagercrantz: „Nu met de vluchtelingencrisis is Larssons werk belangrijker dan ooit.” Foto Merlijn Doomernik

David Lagercrantz wrijft onophoudelijk over zijn slapen. Hij is „opgelucht”, benadrukt hij, „maar vandaag gaat het niet helemaal lekker”. Dinertje gehad met de uitgeverij, geen oog dichtgedaan – het is nu dinsdagochtend vroeg en de Zweedse schrijver is op de helft van een vijfweekse tour door Europa. „Het succes is een beetje een emotionele schok. Zware, problematische tijden zijn ontregelend, maar plotseling succes is dat ook.”

Lagercrantz heet de officiële erfgenaam van thrillerauteur Stieg Larsson: hij mocht het vervolg schrijven op diens Millennium-trilogie. Een nieuw boek over onderzoeksjournalist Mikael Blomkvist en hacker Lisbeth Salander, die samen het onrecht bestrijden. Hij kreeg de opdracht van de erven van de in 2004 overleden schrijver en diens internationale uitgevers. Wat ons niet zal doden verscheen twee weken geleden en werd wereldwijd een succes.

En dat terwijl Zweden niet bepaald zat te wachten op uw Millennium 4, toch?

„Daarom ben ik opgelucht. Vóór de lancering wilde iedereen bloed zien, kranten schreven vreselijke dingen. Ik zou afbreuk doen aan Larssons erfenis. Alles was mis aan mij, ik had een te geprivilegieerde afkomst vergeleken met Larsson. Wat ik Larsson aandeed was erger dan wat de slechteriken in zijn boeken deden. Verkrachting, moord. Dat is in serieuze kranten afgedrukt.”

Eva Gabrielsson, de weduwe van Larsson, was ook erg tegen dit project.

„Dat zit me dwars. Zij zegt: laat zijn schrijverschap rusten in vrede. Maar ik heb dat nog nooit van een schrijver gehoord: schrijvers willen gelezen worden. Het lijkt me goed als meer mensen kennismaken met Larssons werk, met zijn strijd tegen racisme en intolerantie. Nu met de vluchtelingencrisis is zijn werk belangrijker dan ooit.”

Ze zegt dat het u en uw uitgevers om het geld te doen is.

„Wat kan ik daarop antwoorden? Van het boek over Ibrahimovic zijn er enorm veel verkocht. Ik deed dit voor de uitdaging. Ik houd wel van risico’s nemen: wat ons niet zal doden zal ons sterker maken. Daarom heb ik ook een voorliefde voor iemand als Lisbeth Salander.”

Waarom kreeg u de opdracht?

„Ik werk het beste als ik mezelf tegen de wereld van een ander aan laat botsen. Zo ging het met het boek over Ibrahimovic en met mijn roman over de wiskundige Alan Turing. Die verhalen gingen over briljante, eigenaardige, anti-sociale types. Extreme figuren die ver afstaan van de slappe, neurotische intellectueel die ik zelf ben. Zo werd ik ook geobsedeerd door Lisbeth Salander, en door mijn journalistieke achtergrond kon ik me goed vereenzelvigen met Blomkvist.”

Het begon met de personages?

„En met een synopsis. Op verzoek van mijn literair agent schreef ik een opzetje, zo’n acht A4’tjes. Dat keurden de internationale uitgevers goed – het was meteen big business.”

Wat was uw opdracht?

„Ik moest me wentelen in het universum van Larsson, maar ook iets van mezelf toevoegen. Ik moest niet doen alsof ik een Larsson-boek schreef.”

Dat deed u natuurlijk eigenlijk wel. Keek de geest van Larsson over uw schouder mee?

„In het begin wel, ik moest mijn literaire metaforen onderdrukken en terugvallen op een effectgericht soort journalistiek proza. Maar ik móest Larsson wel vergeten: een thrillerschrijver mag niet bang zijn. Je moet soms wild kunnen doorschrijven en gekke ideeën durven doorzetten.”

Hoe heeft u zich Larssons personages eigen gemaakt?

„Wat ik in wezen van hem erfde is de mythologie die om Lisbeth Salander heen hangt. Die is bij alle helden uit de populaire cultuur hetzelfde: wat Lisbeth heeft meegemaakt vormde haar. Zoals Batmans ouders zijn vermoord en hij daarom wraakgevoelens koestert. Zo kon ik in Lisbeths verleden duiken om haar complexer te maken. Dat kon ik zelf toevoegen, zoals Christopher Nolan met zijn Batman-films iets toevoegde aan de Batman-mythe.”

U gaf Lisbeth wel een wat clichématig kwaadaardig zusje.

„Een goed cliché hoort bij het thrillergenre. De truc is om ermee te flirten. Als je zo’n karikatuur als realistisch persoon gaat beschrijven, gaat het mis. Maar het superheldengenre kent daarnaast altijd de complexere figuren die het interessant maken. In het genre heb je ze allebei nodig.”

Tegelijk leren we Lisbeth niet écht kennen.

„Dat hoort ook bij de superheld. Stieg Larsson heeft eens gezegd dat hij Lisbeth modelleerde naar Pippi Langkous – ook een extreem figuur. In het verhaal zie je haar door de ogen van haar buurkinderen, doodnormale mensen. In die zin heb ik ook in de geest van Larsson gewerkt.”

De reacties op het boek zijn positief. Wat doet dat met u?

„Het relativeert de boel ook wel. Journalisten proberen elkaar nu te overtreffen in hun complimenten. Het is opportunistisch. Dit boek schrijven was het spannendste wat ik in mijn leven gedaan heb. En misschien is het wel een mooie uitdaging om een vijfde Millennium-boek te schrijven, daar hebben we nu gesprekken over. Maar ik blijf niet mijn hele leven Stieg Larsson spelen. Veel te comfortabel. Ik blijf liever onzeker.”

    • Thomas de Veen