Goed nieuws, dat kunnen politici moeilijk geheim houden

Veel van de Miljoenennota is al uitgelekt. Geheimhouding hoeft niet meer. Vanavond kunnen we álles weten.

De Troonrede en de hoedjes – dat zijn de twee geheimen die overeind blijven. Voor de rest, de inhoud, lijkt Prinsjesdag een tamelijk voorspelbare dag te worden. De meeste kabinetsplannen en de grote financiële verschuivingen liggen sinds de afgelopen weken al op straat.

Hoofdlijnen: een groot lastenverlichtingsprogramma van 5 miljard euro. Na jaren van bezuinigen krijgen defensie en de zorg er honderden miljoenen bij. De staatsschuld daalt en het begrotingstekort loopt terug.

Sommige plannen zijn tot in de details uitgelekt. Zo gaat de belasting op jus d’orange omhoog en krijgen jonge vaders vanaf 2017 vijf dagen ouderschapsverlof. Ook de koopkrachtplaatjes zijn tot op de komma bekend. Van 0,1 procent meer koopkracht voor AOW-stellen met een aanvullend pensioen tot een plus van 5,3 procent voor een alleenstaande minimumloner zonder kinderen.

Goed nieuws scoort beter

Met het wegvallen van de C3, de voormalige gedoogpartijen uit de oppositie, was de kans op lekken dit jaar in theorie wat kleiner. Het zal met de positieve aard van de begroting te maken hebben dat er toch zo veel gelekt is. Met goed nieuws is het beter scoren dan met bezuinigingsmaatregelen.

Veel van de informatie is stiekem gelekt. Maar een aantal bewindslieden bracht welbewust positieve plannen naar buiten, zoals minister Asscher (Sociale Zaken, PvdA) met zijn verhoging van de kinderopvangtoeslag. En staatssecretaris Wiebes (Financiën, VVD) had al in juni veel van zijn fiscale voornemens ontvouwd.

Vorig jaar leek de betekenis van Prinsjesdag als belangrijk, spannend moment in het politieke jaar terug te keren. Tijdens de crisisjaren daarvoor stond Nederland onder curatele van Brussel. Zolang landen uit de eurozone met een begrotingstekort groter dan 3 procent kampen eist de Europese Commissie al vóór 1 mei inzage in bezuinigingsplannen. Dat was voor Nederland vanaf 2009 het geval.

Na jaren van bezuinigen en hervormen lukte het Nederland vorig jaar van dit Brusselse ‘strafbankje’ af te komen. Dat verplaatste het gewicht van de begrotingscyclus weer naar september. Op vragen van Kamerleden en journalisten, kon minister Dijsselbloem (Financiën, PvdA) wegkomen met: „Dat hoort u wel op Prinsjesdag.”

Dat antwoord hield Dijsselbloem dit jaar niet vol. Al op 28 augustus ging hij in op de eerste brokjes Miljoenennota die naar buiten waren gekomen. „Dit is geen feestbegroting”, probeerde hij de positieve sfeer te temperen, want er is nog altijd een begrotingstekort. Maar hij moest ook erkennen: „Volgend jaar gaan de lasten voor burgers en bedrijven voor het eerst in jaren weer omlaag.”

De oppositie voelt zich buitenspel gezet. „De Tweede Kamer kan bijna een maand lang niet haar controlerende taak vervullen”, zegt SP-Kamerlid Ronald van Raak. Dinsdag legde Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg (VVD) een debat stil – en stelde het twee weken uit – nadat PvdA-Kamerlid John Kerstens enthousiast was ingegaan op een nog geheim kabinetsvoornemen 100 miljoen euro extra uit te trekken voor werkplekken voor mensen met een beperking.

Van Raak suggereerde in vragen aan premier Rutte dat de gelekte informatie uit kabinetskringen afkomstig is. „Is er aangifte gedaan?”

Van Raak vindt dat gelekte informatie onverwijld publiek moet worden gemaakt. Om die reden liet hij voorshands weten dat de SP dit jaar geen geheimhoudingsverklaring zou tekenen als de officiële stukken onder embargo aan de Kamer worden verstrekt. „Dat zou ridicuul zijn.” Het presidium nam zijn redenering over. Later vanmiddag krijgen de fracties alle Prinsjesdagstukken digitaal. Zij hoeven alleen nog maar een handtekening voor ontvangst te zetten. De kans is dus groot dat we vanavond álles weten.