F-16’s in Syrië? Nu niet, zegt Nederland

Steeds meer NAVO-lidstaten voeren nu ook luchtaanvallen op IS in Syrië uit. Nederland vindt dat nog een stap te ver.

De burgeroorlog in Syrië wordt steeds internationaler. Nu meer landen de gevolgen ondervinden van de strijd, gaan meer er zich actief mee bemoeien. Na jaren van terughoudendheid besloot Turkije deze zomer actief deel te nemen aan de luchtaanvallen van de internationale coalitie op de Islamitische Staat (IS). Frankrijk en Australië zeiden deze week eveneens te gaan bombarderen in Syrië. Ook in Den Haag zwelt de roep aan om F-16’s niet alleen IS in Irak, maar ook in Syrië te laten aanvallen. Gisteravond nam de Tweede Kamer, met steun van de VVD een motie aan van CDA-fractievoorzitter Van Haersma Buma, die het kabinet verzoekt snel te besluiten over deelname in Syrië. Maar de regering is dit vooralsnog niet van plan.

1 Waarom doet Nederland niet mee aan de bombardementen?

Aanvankelijk stelde het kabinet dat voor het bombarderen in Syrië een volkenrechtelijke grondslag ontbrak. Daarom werden de luchtaanvallen beperkt tot Irak. Dat land had immers, anders dan Syrië, om internationale steun tegen IS gevraagd. Inmiddels staat vast dat veel aanvallen van IS op Irak uit Syrië komen. Het kabinet concludeert op basis van juridisch advies dat het volkenrechtelijk mandaat daardoor nu wel aanwezig is.

Toch voelt het kabinet nu niet voor uitbreiding van de luchtacties. Eerst moet er overeenstemming zijn over een „breed gedragen politieke strategie” om het conflict in Syrië op te lossen. Minister Koenders (Buitenlandse Zaken, PvdA) zei deze week dat hij bezorgd is over de „unilaterale beslissingen” om luchtaanvallen op Syrië uit voeren. De ruim 60 landen van de internationale coalitie kunnen beter samen optrekken, meent hij.

2 Wat zijn de twijfels van de PvdA en D66?

Net als het kabinet willen deze partijen dat gewerkt wordt aan een politieke oplossing. Bombarderen brengt het sturen van grondtroepen weer een stap dichterbij, zo is de vrees.

3 Is de kans groot dat het kabinet besluit om mee te doen?

Zoals de zaken er nu voorstaan niet, want de gevraagde politieke oplossing is nog niet in zicht. Over twee weken is de jaarvergadering van de Verenigde Naties. Alle hoofdrolspelers zijn dan in New York. De kwestie Syrië zal daar zeker uitvoerig ter tafel komen.

Politiek gezien is het moeilijk voorstelbaar dat het kabinet zou besluiten tot uitbreiding van de bombardementen boven Syrië zonder steun van coalitiepartner PvdA.

4 Waarom heeft Frankrijk wel besloten tot luchtaanvallen?

De Franse president Hollande zei maandag dat zijn land voor het eerst verkenningsvluchten uitvoert boven Syrië, daarna volgen mogelijk bombardementen. Volgens Hollande is er bewijs dat verijdelde terreuraanslagen in Frankrijk door jihadisten in Syrië zijn voorbereid.

Ook verwees hij naar de massale toestroom van migranten naar Europa. Franse analisten vragen zich echter af of de vluchtelingenstroom wel gestopt wordt met luchtaanvallen op IS. Want Syriërs vluchten niet alleen voor geweld van IS, maar ook van de honderden andere rebellengroepen. En de meeste burgerdoden zijn gevallen bij luchtaanvallen van het regime.

Frankrijk zag tot nu toe af van luchtaanvallen boven Syrië omdat het regime van president Assad hiervan zou profiteren. Hollande is van mening dat er alleen vrede kan komen in Syrië als Assad het veld ruimt.

5 Heeft bombarderen wel zin?

De internationale coalitie onder leiding van de VS voert al een jaar luchtaanvallen uit op IS in Syrië en Irak. Volgens de Amerikaanse regering is daarbij de helft van de commandanten gedood, evenals enkele duizenden strijders. Ook zou de groep 25 procent van zijn gebied zijn kwijtgeraakt, voornamelijk in Noord-Irak.

Maar volgens analisten van de Amerikaanse militaire inlichtingendienst schetst de regering om politieke redenen een veel te rooskleurig beeld. IS zou veel sterker zijn dan het Witte Huis doet voorkomen. Vijftig analisten hebben een formele klacht ingediend dat hun rapporten over IS worden aangepast, zodat ze overeenstemmen met de boodschap van de regering dat de VS de oorlog winnen.

Een mogelijke complicatie is verder de mogelijkheid dat IS beschikt over chemische wapens en die zelfs al zou hebben gebruikt. De BBC berichtte vanmorgen dat de VS er steeds meer van uitgaan dat IS zelf mosterdgas produceert. In poedervorm zou het bij andere wapens worden gevoegd.

Ondanks de luchtaanvallen rukt IS verder op. De groep veroverde in mei de Iraakse stad Ramadi. Een week later viel de historische stad Palmyra in Syrië. Dit bewees dat IS sterk genoeg is om gelijktijdig twee complexe militaire operaties uit te voeren aan twee uiterste zijden van haar ‘ kalifaat’.

    • Toon Beemsterboer
    • Mark Kranenburg