Asielverzoeken in de regio? Hoe wil Rutte dat regelen?

De coalitie bereikte moeizaam een complex compromis over vluchtelingen. Maar het past niet binnen de wet en het lijkt evenmin EU-proof. In het debat gisteren ging de Tweede Kamer er fel tegenaan.

Syrische vluchtelingen op bezoek bij de familie Wentink in Apeldoorn. Foto's Merlin Daleman

„Als je maar genoeg vaagheid op papier zet, kan iedereen daar zijn eigen ding uithalen.” Zo vatte Jesse Klaver (GroenLinks) gisteren in de Tweede Kamer de kabinetsbrief samen over de vluchtelingencrisis. En concreet werden de plannen van het kabinet inderdaad geen moment in het felle debat, waaraan alle fractievoorzitters meededen. Zowel Diederik Samsom (PvdA) als Halbe Zijlstra (VVD) wist het compromis tussen beider partijen zó uit te leggen dat het precies overeenkwam met hun eigen, toch fundamenteel uiteenlopende opvattingen.

Dinsdag waren de coalitiepartijen tot een ingewikkeld vergelijk gekomen over de Nederlandse inzet voor een Europees overleg van Justitieministers, begin volgende week. Volgens het kabinet moeten asielzoekers eerlijker over EU-landen worden verdeeld. Maar dat gebeurt alleen, zo is de voorwaarde, als vluchtelingen later kunnen worden weggestuurd naar landen rond de oorlogsgebieden die ze ontvluchten. Syriërs zouden dus niet meer op een bootje naar Europa kunnen stappen zonder te worden geretourneerd aan Turkije, Libanon of Jordanië.

De complete oppositie viel over de wenselijkheid en realiteitszin van het plan, en vooral over de koppeling tussen de voorstellen. Want wetten en verdragen verbieden asielzoekers terug te sturen naar landen waar hun veiligheid niet gegarandeerd is. Syrische vluchtelingen kunnen dus niet terug naar Turkije, Libanon of Jordanië – als die landen met hun overvolle kampen ze al willen hebben. Dan zou er dus ook geen vluchtelingenspreiding in Europa mogelijk zijn.

Tekentafelgebeuren

Alexander Pechtold (D66) hekelde het „tekentafelgebeuren”, toen VVD en PvdA vergezichten schetsten van opvanglocaties in het Midden-Oosten waar alle vluchtelingen naar school gingen en werk hadden. Alleen op uitnodiging zouden die dan naar EU-landen mogen komen. En mensensmokkelaars zouden geen werk meer hebben, omdat niemand zijn leven zou wagen op een gammel bootje naar Europa. „Een fata morgana”, aldus Pechtold. Premier Mark Rutte bleef erbij: „Het plan is één en ondeelbaar”.

Vooral CDA-leider Sybrand van Haersma Buma maakte het Rutte moeilijk, door te blijven vragen hoeveel vluchtelingen Nederland precies uit de Europese pot zou opnemen. Helder antwoord bleef uit, óók op de vraag welke stappen het kabinet neemt om opvang dichtbij conflictgebieden te verbeteren.

Terwijl de oppositie hamerde op het gebrek aan realisme op lange termijn, vertelde Rutte dat juist de kortetermijnoplossing van herverdeling controversieel is. Het „noodmechanisme” van snelle spreiding van de vluchtelingen die nu al in Europa zijn, ligt volgens Rutte veel gevoeliger bij andere EU-lidstaten. Dat is de strijd die maandag in Brussel gestreden moet worden tussen de 28 lidstaten.

Diepe morele discussie

Toch was het debat gisteren ook een diepe, morele discussie over de internationale verantwoordelijkheden om vluchtelingen te helpen. Vooral Samsom, deze week getergd door kritiek van zijn partijgenoot Felix Rottenberg, hield een gloedvol betoog. Hij voelde „de plicht” tot een oplossing te komen en riep collega’s op tot „idealisme”. Daarom wilde hij ook niet vooruitlopen op de „dramatische situatie” als de Europese landen volgende week niet tot een akkoord komen.

Omgaan met migranten is een van de grote controverses binnen de coalitie. Samsom benadrukte dat: „Er is een enorm verschil in hoe VVD en PvdA aankijken tegen asielvraagstukken.” Maar ze weten elkaar wel te vinden in de wens voor „een meer Europees asielsysteem”, zoals Rutte het noemde. Alle partijen, uitgezonderd PVV en ex-PVV’ers, zijn het erover eens dat de acute vluchtelingencrisis alleen het hoofd kan worden geboden als de EU-landen gezamenlijk optrekken.

Dat betekent ook dat het lot van het kabinetsplan in buitenlandse handen ligt. Het is onwaarschijnlijk dat de andere 27 EU-landen zich maandag aansluiten bij het complexe Hollandse compromis.

De vraag wat daar de politieke consequenties van zullen zijn, kan volgende week niet in een apart Kamerdebat behandeld worden. Dinsdag is het Prinsjesdag, dan volgen de Algemene Politieke Beschouwingen. En hoewel de coalitie het graag over de positieve economische cijfers zou laten gaan, zal de oppositie zich met liefde weer concentreren op de controversiële vluchtelingenaanpak.

    • Emilie van Outeren