Alles lekt uit, behalve de hoedjes

De belangrijkste plannen uit de Miljoenennota zijn al bekend. Van het Prinsjesdaggeheim was afgelopen jaren al weinig over. Nu het economisch beter gaat, willen politici graag lekken.

De pers verzamelt zich rondom het koffertje met daarin de Miljoenennota op Prinsjesdag. Foto Roel Rozenburg/ANP Foto Peter Brom/Dijkstra

De Troonrede en de hoedjes – dat zijn de twee geheimen die nog overeind staan. Voor de rest, de inhoud, lijkt Prinsjesdag een tamelijk voorspelbare dag te worden. De meeste kabinetsplannen en de grote financiële verschuivingen zijn de afgelopen weken al op straat beland.

Hoofdlijnen: dankzij een groot lastenverlichtingprogramma van 5 miljard euro, krijgen de meeste mensen komend jaar meer te besteden. Na jaren van bezuinigen krijgen defensie en de zorgsector er honderden miljoen bij. De staatsschuld daalt en het begrotingstekort loopt terug.

Sommige plannen zijn tot in detail uitgelekt. Zo gaat de belasting op jus d’orange omhoog, krijgt het Openbaar Ministerie 7 miljoen euro extra om de aanbevelingen uit het kritische rapport van de commissie-Hoekstra over de moord op Els Borst uit te voeren en krijgen jonge vaders vanaf 2017 vijf dagen ouderschapsverlof.

Ook de bekende koopkrachtplaatjes zijn tot op de komma bekend – ze worden door politici die ze kennen in elk geval bevestigd. Van 0,1 procent meer koopkracht voor AOW-stellen met een aanvullend pensioen tot een plus van 5,3 procent voor een alleenstaande kinderloze minimumloner.

Met goed nieuws scoor je beter

In theorie leek de kans op lekken dit jaar wat kleiner. Met het wegvallen van de C3, de voormalige gedoogpartijen uit de oppositie (D66, ChristenUnie en SGP), zaten dit jaar alleen nog maar de twee regeringspartijen VVD en PvdA bij de begrotingsbesprekingen aan tafel. Het zal met de positieve aard van de begroting te maken hebben dat er toch zo veel gelekt is. Met goed nieuws is het beter scoren dan met nare bezuinigingsmaatregelen.

Veel van de informatie is stiekem gelekt. Maar een aantal bewindslieden bracht actief en welbewust positieve plannen naar buiten, zoals minister Asscher (Sociale Zaken, PvdA) maandag met zijn forse verhoging van de kinderopvangtoeslag. En staatssecretaris Wiebes (Financiën, VVD) had al in juni veel van zijn fiscale voornemens ontvouwd – waarvan alleen de belastingverlagingen overeind zijn gebleven. Voor de door hem gewenste gehele herziening van het belastingstelsel kreeg hij de oppositie niet mee.

September werd weer belangrijk

Vorig jaar leek de betekenis van Prinsjesdag als belangrijk, spannend moment terug te keren. Tijdens de crisisjaren daarvoor stond Nederland onder curatele van de begrotingsautoriteiten in Brussel. Zolang landen uit de eurozone met een begrotingstekort groter dan 3 procent kampen, en daarmee in de zogeheten ‘buitensporigtekortprocedure’ zitten, eist de Europese Commissie al in het vroege voorjaar inzage in bezuinigingsplannen. Deadline: 1 mei. Dat was voor Nederland vanaf 2009 het geval.

Maar het kabinet slaagde er vorig jaar in van dit Brusselse ‘strafbankje’ af te komen. Dat verplaatste het gewicht van de begrotingscyclus weer naar september. Op veel vragen van nieuwsgierige Kamerleden en journalisten kon minister Dijsselbloem (Financiën, PvdA) antwoorden: „Dat hoort u wel op Prinsjesdag.”

Dat antwoord hield Dijsselbloem dit jaar niet vol. Al op vrijdag 28 augustus ging hij inhoudelijk in op de eerste brokjes Miljoenennota die die dag naar buiten waren gekomen. „Dit is geen feestbegroting”, probeerde hij de positieve sfeer te temperen, want er is nog altijd een begrotingstekort. Maar, hij moest ook erkennen: „Volgend jaar gaan de lasten voor burgers en bedrijven voor het eerst in jaren weer omlaag.” Ook minister Asscher en staatssecretaris Wiebes gaven al commentaar op onderdelen van de begroting.

De oppositie staat buitenspel

De oppositie voelt zich buitenspel gezet. „De Tweede Kamer kan bijna een maand lang niet haar taak vervullen als controleur van de regering”, zegt SP-Kamerlid Ronald van Raak. Dinsdagavond legde Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg (VVD) een debat stil – en stelde het twee weken uit – nadat PvdA-Kamerlid John Kerstens enthousiast was ingegaan op het nog geheime kabinetsvoornemen om volgend jaar 100 miljoen euro extra uit te trekken voor werkplekken voor mensen met een beperking.

Van Raak suggereerde in vragen aan premier Rutte dat de gelekte informatie uit kabinetskringen afkomstig moet zijn. „Is er aangifte gedaan?” Rutte antwoordde dat hij er „geen concrete aanwijzingen” zijn dat vertrouwelijke informatie „door bewindspersonen of ambtenaren is gelekt”. Volstrekt ongeloofwaardig, reageert Van Raak.

De SP’er vindt dat gelekte informatie onverwijld publiek moet worden gemaakt. Daarom liet hij al van tevoren weten dat de SP dit jaar geen geheimhoudingsverklaring zou tekenen als de officiële stukken onder embargo worden verstrekt. „Dat zou ridicuul zijn.” Het presidium nam zijn redenering over. Vandaag zouden de fracties alle Prinsjesdagstukken digitaal krijgen uitgereikt: de fractievoorzitters hoeven daarbij alleen nog voor ontvangst te tekenen. Gerede kans dus dat vanavond álles op straat ligt.