Zelfmoord was een ‘no-go-area’. Het laatste interview met Joost Zwagerman

Hij leed aan de ziekte van Bechterew, een soort ontstekingsreuma, en zelfmoord had hij altijd beschouwd als een no-go-area. Dat zei Joost Zwagerman, dinsdag overleden, in het laatste interview dat hij gaf, vijf dagen voor zijn dood, aan Tom Kellerhuis, hoofdredacteur van HP/De Tijd.

Joost Zwagerman bij Zomergasten. Foto ANP

Door Claudia Kammer

Hij leed aan de ziekte van Bechterew, een soort ontstekingsreuma, en zelfmoord had hij altijd beschouwd als een no-go-area. Dat zei Joost Zwagerman, dinsdag overleden, in het laatste interview dat hij gaf, vijf dagen voor zijn dood, aan Tom Kellerhuis, hoofdredacteur van HP/De Tijd.

Het interview verschijnt op 29 september in HP/De Tijd, maar staat nu deels op de website van het tijdschrift en is ook al via internet te lezen op Blendle. Kellerhuis heeft in de Volkskrant een toelichting op de context van het interview geschreven.

Bechterew is een ziekte waardoor Zwagermans ruggengraat vergroeide en zijn ogen soms zo ernstig ontstoken raakten dat hij niets meer kon zien. Zwagerman had nooit eerder openlijk over zijn ziekte gesproken, maar kwam er nu mee naar buiten omdat hij er steeds last van kreeg. Hij moest het interview diverse malen afzeggen, omdat hij zich niet fit genoeg voelde. Ook vreesde hij zich niet helder genoeg uit te kunnen uitdrukken door de medicijnen die hij gebruikte.

No-go-area

Uiteindelijk vond het interview afgelopen donderdag plaats, bij Zwagerman thuis in Haarlem. Kellerhuis bleef de hele dag bij hem en sprak onder meer met hem over het thema zelfmoord. Uit niets bleek dat de schrijver plannen had om binnen afzienbare tijd een einde aan zijn leven te maken. Hij vertelde over zijn plannen. In de komende acht jaar verwachtte hij drie à vier boeken te schrijven, waarvan twee romans, zo had hij met zijn nieuwe uitgever afgesproken.

“Bechterew heeft mijn leven totaal veranderd, omdat ik het in vrij heftige mate heb”, zei hij. “Het is progressief en niet te genezen, maar kijk, je gaat er niet dood aan.” Lang achtereen werken was eigenlijk onmogelijk geworden, hoewel hij de aanwijzingen van zijn artsen deels negeerde:

“Ik moet iedere twintig minuten opstaan, lopen, rekken, strekken en weer doorgaan. In die zin is het lastig om na te denken over een roman, want iedereen weet dat je dan uren achtereen moet zitten. […] Maar ik zal op een andere manier moeten leren schrijven, misschien wel staand…”

Door de ontsteking aan zijn ogen kon hij een tijdje niet optreden in het tv-programma De Wereld Draait Door, waarin hij vertelde over kunst die hem na aan het hart lag. Ook het plan voor een eigen cultureel tv-programma werd door de ziekte ondergraven.

De schrijver erkent in het interview dat hij wel eens zelfmoord heeft overwogen:

“Absoluut. Maar als een troostgedachte. En daarna heb ik het voor mijzelf getaboeïseerd. Dat geeft al aan dat ik het echt altijd beschouwd heb als een no-go-area.”

Hij spreekt ook over de mislukte zelfmoordpoging van zijn vader in 1998. “Het idee dat die neiging tot suïcide af en toe genetisch wordt doorgegeven, vind ik soms vreeswekkend.”

Echtscheiding

Verder spreekt Zwagerman over het zwarte gat waarin hij viel na zijn echtscheiding. Behalve depressief voelde hij zich ook fysiek vermoeid. Die uitputting, die door artsen werd aangeduid als burn-out, bleek achteraf toe te schrijven aan zijn ziekte.

De schrijver wilde de presentatie van zijn nieuwe essaybundel, De stilte van het licht, die gisteren zou plaatsvinden, afgelasten, omdat hij er geen zin in had. Hij werkte de afgelopen twee jaar ook aan een tentoonstelling, Silence out Loud, voor museum Kranenburgh in Bergen. Die gaat in december open. Zwagerman had zijn selectie van werken net afgerond.

Lees het hele interview van Tom Kellerhuis met Joost Zwagerman bij Blendle. Op 29 september verschijnt het in HP/De Tijd.