Trump gaat tekeer tegen Iran-deal

Conservatieve Republikeinen als Donald Trump en Ted Cruz zien in het nucleaire akkoord met Iran een teken dat de Verenigde Staten hun status als supermacht verliezen. Met dank aan ‘Barack Chamberlain’.

De Republikeinse presidentskandidaten Ted Cruz (links) en Donald Trump tijdens een demonstratie in Washington tegen het nucleaire akkoord met Iran. Foto Susan Walsh, AP

Ze komen protesteren tegen het Iran-akkoord, maar eigenlijk gaat het de circa duizend demonstranten ook om andere zaken. Ze dragen stickers en borden tegen de islam, tegen linkse media, tegen ‘Barack Chamberlain’. Er wordt gedemonstreerd voor Israël. Er wordt op een sjofar geblazen, een traditioneel-joodse hoorn. De bezoekers worden door de conservatieve auteur Joel Pollak, uitgeroepen tot „ere-joden”. „Gefeliciteerd”, zei hij spottend, „u controleert nu de wereld”.

Het gaat veel over Israël, op deze grote demonstratie van de Tea Party Patriots, een conservatieve vleugel binnen de Republikeinse partij, tegen het nucleaire akkoord met Iran. De demonstratie is volgens de organisatie een uiterste poging het akkoord tegen te houden. De afspraak moet het nucleaire programma van Iran aan banden leggen, en zo een einde maken aan eventuele ambities om een atoomwapen te ontwikkelen.

Het akkoord is een van de grootste successen op buitenlands gebied van president Obama. Het is een onderwerp dat conservatief-rechts verenigt in woede. Obama had naar Israël moeten luisteren, toen premier Netanyahu het over een „een existentiële dreiging” had, zei senator en presidentskandidaat Ted Cruz. „En daarmee bedoelde hij niet een groepje kettingrokende Fransen met alpinopetten.”

Het is onbekend, en vooral ongemakkelijk terrein voor de nieuwe woordvoerder van het nee-kamp, Donald Trump. Hij is deze snikhete woensdagmiddag de hoofdact. Hij leidt niet alleen het Republikeinse veld voor de presidentsverkiezingen van 2016. Hij is vooral populair in de Tea Party-vleugel van zijn partij.

Conservatieve talkshow

De zakenman/tv-persoonlijkheid/miljardair/presidentskandidaat heeft alleen een probleem: hij weet weinig van buitenlandse politiek. Dat werd vorige week nog eens pijnlijk duidelijk, toen hij te gast was in de talkshow van de conservatieve radiopresentator Hugh Hewitt.

Trump kreeg een serie vragen over het Midden-Oosten, maar bleek er vrijwel niets van te weten. Hij verwarde de Iraanse Quds-brigade met „de Koerden”, was vaag over Hamas en Hezbollah, en leek niet te weten wie de andere hoofdrolspelers zijn. „Natuurlijk ken ik ze niet. Ik heb ze nooit ontmoet. Als ik president ben, zijn ze toch allemaal al weg.” Later fulmineerde Trump op Twitter tegen de presentator en zijn „gotcha-vragen”.

Tijdens zijn toespraak op de demonstratie redt Trump zich door het vooral over zichzelf te hebben. „Ik sluit al heel lang geweldige deals. Mijn leven lang heb ik nooit zo’n incompetent onderhandelde deal gezien als die met Iran.” Amerika, zegt Trump, „wordt geleid door heel, heel domme mensen. We winnen niks meer. Als ik gekozen word, winnen we zo vaak, dat het jullie misschien gaat vervelen.” Als een journalist na afloop vraagt wat hij gaat doen aan het akkoord, zegt hij: „Let maar op. Ik ga geen dingen zeggen waar de tegenpartij iets van leert.”

De timing van de demonstratie is beroerd – als ze tenminste bedoeld was Congresleden te overtuigen. Deze week bleek dat de meerderheid tegen het akkoord in het Congres niet groot genoeg is om het tegen te houden. Obama hoeft niet eens zijn veto-macht te gebruiken. Zijn Democratische partijgenoten kunnen een stemming over Iran blokkeren. Het akkoord is veilig.

Maar hier was het mede-organisator Ted Cruz, een conservatieve senator, ook niet echt om te doen. Hij gebruikt zijn toespraak om te stoken in eigen kring. Volgens Cruz heeft het leiderschap van de Republikeinse partij te snel de witte vlag gehesen. Ze hadden Obama moeten aanvallen, zegt hij, omdat de president niet alle details van het akkoord heeft gegeven.

Het gestook heeft meteen effect. Een gepland debat over Iran in het Huis van Afgevaardigden gaat niet door, omdat er bij de Republikeinen chaos uitbreekt over de te volgen tactiek. In het Huis wil een meerderheid, net als Cruz, een wet in stemming brengen die opheffen van de sancties tegen Iran verbiedt. Maar de Senaatsfractie wil niet. Zo komt er waarschijnlijk helemaal geen stemming meer, en marcheert het akkoord probleemloos door het Congres. Met dank aan Cruz.

Appeasement

De Republikeinse kandidaten voor 2016 gebruiken de Iran-afspraak om een grotere kwestie aan te snijden. Obama als appeasement-leider, Amerika als supermacht in verval, groeiende binnenlandse angst voor de islam – dat zijn thema’s die resoneren bij conservatieve kiezers. Iran wordt een groot thema bij de komende verkiezingen.

Weinig toevallig geeft ook Hillary Clinton, de prominentste Democratische kandidaat, dezelfde dag een toespraak over Iran. Bij de denktank Brookings omarmt ze het akkoord, maar ze doet haar best harder te klinken dan Obama afgelopen maanden. Veel Democraten en zwevende kiezers zijn ook tegen, of zeer kritisch.

Clinton is niet juichend over het akkoord, maar, zegt ze: „Diplomatie is niet het najagen van perfectie. Het is het afwegen van risico’s.”

Over een eventuele schending van de afspraken door Iran zegt ze: „Ik zal niet aarzelen militair in te grijpen.” Obama zegt altijd: „Alle opties liggen op tafel.” Een subtiel, maar veelbetekenend verschil.