Graaf braaf en let op: leidingen zijn zelden loos

Bij het VUmc barstte een waterleiding. Door graafwerkzaamheden? Daarmee gaat steeds minder mis, maar het kan en moet nog beter.

Schoonmakers zijn een dag na de overstroming nog aan het werk in het VUmc. Het ziekenhuis lijdt een schade van tientallen miljoenen euro’s. Foto Remko de Waal/ANP

Over de oorzaak van de breuk in de waterleiding die gisteren in Amsterdam-Zuid veel overlast veroorzaakte, zegt het waterbedrijf Waternet niets kwijt te kunnen. „Daar wordt nu onderzoek naar gedaan.”

Het eerste wat bij je opkomt, is dat de leiding bij graafwerkzaamheden is geraakt. Dat zou niet de eerste keer zijn. Er ligt in Nederland 1,7 miljoen kilometer aan kabels en leidingen onder de grond en bij één op de veertien graafwerkzaamheden wordt iets geraakt. Per geval is de schade gemiddeld 778 euro. De totale schade bedraagt jaarlijks 125 tot 130 miljoen euro, een ruwe schatting, als je de indirecte schade meerekent, zoals het verstoken zijn van stroom of water.

„Natuurlijk worden er foutjes gemaakt”, zegt Jan Peters, voorzitter van het Kabel- en Leidingoverleg (KLO) waarin netbeheerders, grondroerders en overheid samenwerken. „Maar het is geen chaos zoals weleens wordt gedacht. We hebben in Nederland een unieke samenwerking, een gecontroleerd proces, waarin we elkaar aanspreken. En met succes, want het aantal schademeldingen daalt. We zitten op ongeveer 35.000 meldingen per jaar en we hebben onszelf een daling naar 25.000 als doel gesteld.”

De daling zette twee jaar geleden in en bedroeg vorig jaar liefst 11 procent. „Des te opmerkelijker gezien het feit dat er in 2014 meer graafbewegingen waren”, stelt ook Agentschap Telecom. De toename aan graafwerkzaamheden, tot 564.000, is vooral toe te schrijven aan de aanleg van internetkabels en het vervangen van gasleidingen en rioleringen.

Het Agentschap Telecom ziet toe op de uitvoering van de Wet informatie-uitwisseling ondergrondse netten (WION) die sinds zeven jaar van kracht is, en die beheerders van de kabels en leidingen én gravers verplicht informatie uit te wisselen. Weten wat waar ligt, is sinds de ‘grondroerderswet’ een stuk eenvoudiger geworden. Wilde je als aannemer vroeger achterhalen welke leidingen en kabels van wie precies lagen in de grond waar je wilde graven, dan was je daar doorgaans een week mee zoet. „Tegenwoordig gaat het in maximaal twee dagen, maar vaak lukt het ook in enkele uren”, zegt Caroline Groot, productmanager van het systeem dat het Kadaster daarvoor heeft opgezet, het KLIC.

Strik erom

Iedereen die mechanisch wil graven (grafdelvers uitgezonderd) moet daar melding van maken. Een melding kost 21,50 euro. Het Kadaster stuurt de melding naar de netbeheerders, die verplicht zijn binnen één werkdag de digitale kaarten te leveren met daarop kabels en leidingen op de betreffende locatie. „Wij doen er een strik omheen en sturen ze naar de melder”, aldus Caroline Groot.

Dat de informatievoorziening niet altijd perfect verloopt, bleek eerder dit jaar uit een rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid over een gasexplosie die een jaar geleden twee mensen het leven kostte. Daarbij werd een gasleiding aangezien voor een loze leiding, als gevolg van misverstanden en onvolkomenheden bij het vragen om cruciale informatie en interpretatie daarvan. Belangrijkste aanbeveling: zorg dat de beheerders van gasnetten óók huisaansluitingen in hun digitale kaarten opnemen, ook al kost dat tijd en geld.

Het is, nogmaals, niet gezegd dat de dure breuk in de Amsterdamse waterleiding is veroorzaakt door gegraaf. „Het vinden van een oorzaak is vaak lastig”, laat Vewin (de vereniging van drinkwaterbedrijven in Nederland) weten. Maar: „De algemene indruk is dat graafschade wel de grootste oorzaak is.”

Alle reden om, hoe dan ook, zorgvuldiger te graven. Voorzitter Jan Peters van het Kabel- en Leidingoverleg: „We hebben gezorgd voor goede informatie, maar we willen die informatie duidelijk en scherper, concreter overbrengen.” Bijvoorbeeld: „Precies vertellen waar en hoe je hoeveel proefsleuven moet graven.” En: melden als je tijdens het graven stuit op kabels en leidingen op plaatsen die afwijken van de digitale kaarten.

Braaf gemeld

Dat laatste gebeurt te weinig, zo bleek uit de evaluatie van de wet van twee jaar geleden. In het algemeen bleek gegraaf veelal braaf te worden gemeld, en ook de netbeheerders geven vlot informatie, maar het melden van afwijkend gelegen kabels en leidingen? Dat gebeurde slechts in 1 procent van de gevallen. Onderzoeker Bill van Mil: „Wij constateerden tijdens de evaluatie dat het voor gravers niet aantrekkelijk was om afwijkingen te melden. De graver die dat doet, ervaart vooral nadeel: de melding kan tot vertraging bij de graafwerkzaamheden leiden. Het moet aantrekkelijker worden afwijkende liggingen te melden. Netbeheerders zouden bij het aanbesteden van graafwerk kunnen kiezen voor grondroerders die regelmatig afwijkende situaties melden bij het Kadaster en dus hun verantwoordelijkheid nemen.”