De kop van Lenin mag weer gezien worden in Berlijn

Na de val van de Muur werd ook het beeld van Lenin gesloopt en begraven. Tot vanmiddag. Dan wordt de kop per dieplader getransporteerd naar het westen van Berlijn.

Ontmanteling van het Leninstandbeeld in 1991. Foto Pierre Adenis/laif/HH

Vanmiddag om twaalf uur duikt hij weer op in Berlijn: Vladimir Iljitsj Lenin. Althans zijn anderhalve meter hoge, zeven ton wegende kop, uit rood graniet.

Het zestien meter hoge standbeeld van de eerste leider van de Sovjet-Unie werd in 1970 door het toenmalige staatshoofd van de DDR (het toenmalige Oost-Duitsland), Walter Ulbricht, in Oost-Berlijn op de Leninplatz neergezet. In 1991, twee jaar na de val van de Muur, werd het beeld gesloopt. De krant Tagesspiegel van 9 november 1991 maakte gewag van een ‘actiegroep Leninmonument’ die protesteert tegen de „primitieve beeldenstorm” en slaags raakt met de politie. Tevergeefs. Het monument werd in 111 stukken gezaagd en begraven in het bos bij de Müggelsee. Uit het zicht maar niet uit het hart.

Na jarenlange gekissebis over geld en gepastheid zal de kop van Lenin nu (op een kleine sokkel) de hoofdattractie vormen van een tentoonstelling in de citadel van Spandau, in het uiterste westen van Berlijn.

Expositie oude monumenten

Op de expositie Enthüllt: Berlin und seine Denkmäler (Onthuld: Berlijn en zijn monumenten) worden meer dan honderd monumenten getoond die ooit de straten en pleinen van Berlijn sierden, maar die vaak om politieke redenen uit de gratie raakten. De bedoeling van de tentoonstelling, die mogelijk in oktober opengaat, is dat de beelden met „alle sporen van hun vernietiging en verwaarlozing de verandering van hun betekenis in de Duitse geschiedenis verduidelijken”. Behalve om Pruisische vorsten gaat het om (tamelijk afzichtelijke) beeldengroepen van de voormalige Siegesallee, die vroeger dwars door de Tiergarten in het Berlijnse centrum liep.

Bijna ’n Good Bye Lenin-moment

Het opgraven van de monumentale kop, op een plek die zo geheim was dat het stadsbestuur dit voorjaar nog bekendmaakte dat men niet meer wist waar Lenin lag, is maandag begonnen. In de film Good Bye Lenin! (2003) vliegt de kop van Lenin in een tussenshot hangend aan een helikopter voorbij over de Karl-Marx-Allee als symbool voor het eind van de Sovjet-satellietstaat DDR.

De echte kop in het bos wilde men aanvankelijk ook op die manier terugtransporteren naar de stad. Maar vanwege de kosten (450 duizend euro) is daarvan afgezien. Nu zal de kop per dieplader worden getransporteerd naar Spandau.

Op de site van de Tagesspiegel is een woedende discussie tussen de burgers van Berlijn gaande. Velen spreken er schande van dat Lenins kop weer wordt tentoongesteld. „Als het ging om de kop van een zekere gek uit Oostenrijk zouden we hem toch onder de grond laten?” schrijft Rob1969. „Zouden we dan het beeld van de ergste massamoordenaar van de vorige eeuw wel opgraven?”

Voorstanders van het project menen dat het beeld destijds ten onrechte is weggehaald. Zo schrijft Ach: „Dat gebeurde niet in de euforie van de Wende, maar omdat Oost-Berlijn overgenomen was door de West-Berlijnse cultuurtalibaan.”