Vluchten kan niet meer

Het probIeem waait niet over, andere landen lossen het niet voor ons op, schrijft Frans Timmermans. Maar de vluchtelingencrisis ís oplosbaar.

Illustratie Ruben L. Oppenheimer Illustratie Ruben L. Oppenheimer

Wat eerst een ‘migratievraagstuk’ was is nu een ‘vluchtelingencrisis’ geworden. En laten we niet net doen alsof dit een totale verrassing is. Miljoenen mensen zoeken een goed heenkomen op de vlucht voor oorlog en onderdrukking. De overgrote meerderheid van hen zoekt een plek in de buurt. Miljoenen Syriërs verblijven inmiddels in Turkije, Jordanië en Libanon. Het laatste land zag zijn bevolking met bijna een kwart toenemen hierdoor. Als de situatie in de regio stap voor stap uitzichtlozer wordt en bovendien gewetenloze smokkelaars een walhalla in Europa voorspiegelen, komt een deel van de vluchtelingen onze kant op. Deze ontwikkeling is al jaren gaande, maar kennelijk dachten de meeste landen in Europa dat het probleem zou overwaaien – of op het bordje van de buren terecht zou komen. Het zal er nu op aankomen of landen zich kunnen bevrijden van deze illusies en tot het besef komen dat dit probleem in de voorzienbare toekomst niet zal overwaaien en dat verstoppertje spelen niet meer kan.

Ik kan nog wel een paar illusies en valse beelden bedenken waarvan wij ons dringend moeten bevrijden. Zoals de vrees dat met onze voorstellen tot herverdeling van 160.000 Syrische, Iraakse en Eritrese vluchtelingen Europa ‘overspoeld’ wordt of dat we onze identiteit en cultuur op het spel zouden zetten. We hebben het over amper 0,03 procent van de Europese bevolking.

Met een beetje zelfvertrouwen en een dosis realiteitszin kom je toch snel tot de conclusie dat de aankondiging van het einde van het Avondland lichtelijk overdreven is. We maken onszelf wat wijs als we zeggen dat het probleem met ‘grenzen dicht en iedereen terugsturen’ kan worden opgelost. En we leven in dromenland als we beweren dat we de grenzen helemaal open kunnen gooien. Als we dat laatste zouden doen, brengen we onze samenleving ernstige schade toe, daarover wil ik geen enkel misverstand laten bestaan.

Dus: grenzen helemaal dicht kan niet, grenzen helemaal open evenmin. Wat dan wel? Oplossingen liggen meer voor de hand dan we soms denken en zijn ook eerder binnen ons bereik dan we aannemen.

Onze buitengrenzen beter bewaken en daar ook meer een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor ontwikkelen, zoals in aanzet al met Frontex in de Middellandse Zee gebeurt.

Asielprocedures veel beter op elkaar afstemmen, zodat eindelijk paal en perk gesteld kan worden aan het ‘asielshoppen’, waar criminelen enorm veel geld mee verdienen.

Veel en veel sneller mensen die aankomen in Europa identificeren (door vingerafdrukken) en ervoor zorgen dat echte vluchtelingen de asielprocedure ingaan en migranten terug worden gebracht naar het land van oorsprong.

De afspraken die (in een heel andere tijd en onder andere omstandigheden) in Dublin zijn gemaakt, hebben teveel geleid onder een ‘ieder voor zich en God voor ons allen’ houding van de lidstaten. Dat kunnen we ons niet meer veroorloven als sommige landen in tijden van crisis met extreem grote aantallen vluchtelingen worden geconfronteerd.

De lasten moeten dan eerlijk worden verdeeld over alle lidstaten. Een eerlijke lastenverdeling in tijden van crisis kan de aanzet vormen voor structurele Europese solidariteit, omdat landen zullen ervaren dat het probleem zo beheersbaar wordt en de criteria voor verdeling goed uit te leggen, én objectief te rechtvaardigen zijn.

Veel meer doen om de landen dicht bij conflicthaarden te ondersteunen, niet alleen bij de directe opvang van vluchtelingen, maar vooral ook bij het bieden van perspectief op een menswaardig bestaan, hopelijk in afwachting van terugkeer naar het vaderland. Hoeveel menselijke ellende zouden we niet kunnen voorkomen door in de regio perspectief te bieden en, als dit perspectief er onvoldoende is, door ter plekke vluchtelingen te identificeren die in aanmerking komen voor asiel in Europa? Vluchtelingen hoeven dan niet meer hun hele hebben en houden te verkopen om alles aan smokkelaars te geven die de hemel voorspiegelen maar niet zelden de hel leveren.

Met landen waar migranten vandaan komen die een onterecht beroep op asiel doen, moeten veel hardere afspraken worden gemaakt over het terugnemen van hun burgers. Tot nu toe deden lidstaten dit meestal ieder voor zich. Ik denk dat een gezamenlijke Europese benadering meer effect sorteert, zeker als je die benadering gepaard doet gaan van ondersteuning voor ontwikkeling en reintegratie en, indien positieve maatregelen niet werken, bereid bent ook steun en zelfs handelsvoordelen te heroverwegen. Dit alles kost een lieve duit, zeker, maar is altijd nog veel kansrijker dan het eindeloos doormodderen op de huidige weg.

Deze crisis gaat om mensen, niet om blikjes bonen. De gruwelijke foto’s van Aylan Kurdi op een Turks strand hebben dat nog eens duidelijk gemaakt en hebben ook een bemoedigende golf van medemenselijkheid losgemaakt in de wereld.

Laat dat de basis vormen van ons handelen. Zeker, de zorgen over misbruik van asiel, de zorgen over de aantallen, de zorgen over de risico's voor onze veiligheid leven sterk en zijn ook gerechtvaardigd, dat leert de ervaring. Maar op die zorgen zijn antwoorden te vinden in gedecideerd en gemeenschappelijk optreden. Die zorgen mogen er echter niet toe leiden dat we ‘medemenselijkheids time-out’ nemen. Dan zijn we pas echt verloren.