Toga-protest leidt tot uitstel sluiting rechtbanken

Rechters en advocaten hebben met hun protest tegen opheffing van zeven rechtbanken een succes behaald. Het definitieve besluit is uitgesteld.

Op zoveel kritiek en onrust hadden de Raad voor de Rechtspraak en de besturen van de rechtbanken kennelijk niet gerekend. In plaats van gisteren, zoals gepland, de reorganisatie van de rechtbanken – inclusief ontmanteling van zeven stuks – definitief te maken, meldden raad en rechtbankpresidenten dat het besluit is uitgesteld tot 28 september. „De beslissing […] is genomen omdat uit personeelsbijeenkomsten en externe reacties is gebleken dat er zorgen zijn over de toegankelijkheid van rechtspraak”, zo verklaarde de Raad, verantwoordelijk voor de organisatie van de rechtspraak.

Het protest tegen het meerjarenplan dat vorige week bekend werd, was dan ook ongewoon hevig en publiek – zeker naar ‘togamaatstaven’. De president van de rechtbank Noord-Holland, Evert van der Molen legde direct zijn functie neer. In Assen deden drie teamvoorzitters dat. In Almelo belegde de plaatselijke orde van advocaten een spoedvergadering, waarbij ook rechters en rechtbankpersoneel bij aanwezig waren, met het karakter van een overvolle protestbijeenkomst. In Alkmaar liepen advocaten en rechters in toga door de stad, en in Maastricht legden maandag rechters korte tijd het werk neer.

Gemeenten volkomen overvallen

Boos zijn ook de gemeenten waarin de zeven rechtbanken liggen die volgens het plan een sterk uitgekleed ‘zaakspakket’ krijgen en waarvan gebouwen grotendeels worden gesloten. Ze waren volkomen overvallen door de plannen. Burgemeester Arnold Gerritsen van Zutphen: „Als je belanghebbende partners maar één week de tijd geeft om te reageren, is dat eigenlijk niet fatsoenlijk. Wij als gemeente zouden dat niet durven.”

De gemeenten hebben ook inhoudelijke kritiek. Zo zouden de voorziene bezuinigingen niet goed gefundeerd zijn, schreven de gemeentebesturen vorige week in boze brieven aan minister Ard van der Steur (Justitie, VVD) en de Raad voor de rechtspraak. „Zelfs na een snelle doorlichting zijn er grote gaten te schieten in de businesscase van de Raad voor de Rechtspraak voor Roermond en Maastricht”, zegt de Maastrichtse burgemeester Annemarie Penn-te Strake. In het arrondissement Limburg wordt Roermond volgens de plannen de hoofdvestiging, en zal er in Maastricht weinig overblijven.

Penn-te Strake is ook ongelukkig over het doorbreken van het ‘natuurlijk verband’ van de rechtbank in Maastricht met Openbaar Ministerie, politie en universiteit. Bovendien zijn er afspraken gemaakt met de zogeheten krimpregio’s; daar mogen niet nog meer rijksvoorzieningen verdwijnen. De burgemeester is dan ook blij dat er meer tijd komt „om een beter, zorgvuldig besluit” te nemen.

Erik Endlich, woordvoerder van het rechtbankpersoneel in Almelo, hoopt nu dat van uitstel afstel komt. Hij spreekt van een onzalig plan: „Inkrimping van de rechtbank in Almelo is een onlogische keuze. Wij hebben een groot achterland en meer zaken dan Zwolle. Wij gaan onze argumenten nu doorrekenen, zodat we ze nog meer gewicht kunnen geven.”

Volwaardige rechtbank

Ook de president van de rechtbank Overijssel, Takvor Avedissian, wil dat de provincie twee volwaardige rechtbanken behoudt. Dat liet hij gisteren tijdens een personeelsbijeenkomst nogmaals weten. „Door het uitstel blijven we wel langer in onzekerheid, maar dat is beter dan definitief slecht nieuws”, reageerde één medewerker na afloop.

Uitstel van het besluit was precies waar de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (NVvR) voor had gepleit. Maar twintig dagen respijt is volgens de vakbond voor rechters en officieren van justitie onvoldoende, zegt waarnemend voorzitter Roel Dona. „Het is te kort voor een volwaardige consultatie van alle betrokken partijen. Wij zullen bijvoorbeeld eerst bij onze leden moeten nagaan wat er leeft.”

De NVvR wil eigenlijk de evaluatie afwachten van de ingrijpende herziening van de ‘gerechtelijke kaart’ in 2013. Toen is het aantal arrondissementen teruggebracht van negentien naar elf, en zijn tientallen zittingslocaties gesloten. Dona: „Er is toen landelijk uitgebreid gediscussieerd over waar er rechtbanken moesten blijven, om de toegang tot het recht voor burgers te waarborgen. Daar kan je niet een paar jaar later opeens een streep door halen, zonder dat goed te onderbouwen.”