Het Louvre, de krant en Johnny Depp

Oké, het Filmfestival Venetië opende een beetje lauw met Everest, maar andere films vallen wel op. Filmrecensent Peter de Bruijn zet ze op een rijtje.

Still uit ‘Black Mass’

De Russische regisseur Alexander Sokurov laat er in zijn nieuwe film Francofonia geen twijfel over bestaan dat de Tweede Wereldoorlog in Frankrijk heel wat minder voorstelde dan in Rusland. „Op het grondgebied van Rusland was de Tweede Wereldoorlog een catastrofe, in de meeste andere landen was het gewoon een oorlog”, zei hij in een gesprek met de pers.

De nieuwe film van Sokurov is deels door het Nederlands Filmfonds gefinancierd. De film is nu te zien op het festival waar de regisseur vier jaar geleden de Gouden Leeuw won met zijn film Faust. Francofonia is de tweede film van de regisseur die is opgenomen in een museum – na het beroemde Russian Ark, die hij maakte in de Hermitage van St. Petersburg. Dit keer filmde hij in het Louvre van Parijs. De film legt de nadruk op de Tweede Wereldoorlog en laat zien hoe de directeur van het Louvre, Jacques Jaujard, nauw samenwerkt met de Duitse officier Franziskus Wolff-Metternich om de kunstschatten van het museum te beschermen. Sokurov verbeeldt de gesprekken die de twee mannen gevoerd kunnen hebben, en laat ook Napoleon en een Marianne, symbool van Frankrijk, door het museum dwalen.

Sokurov laat in zijn film vooral samenwerking zien tussen Fransen en Duitsers – van verzet is geen sprake. „Het kan zijn dat mijn film tegen delicate gevoelens van de Fransen instrijkt. Maar de Duitsers waren ook niet zo gecharmeerd van wat Thomas Mann over de geschiedenis van hun land heeft geschreven. De Russen waren niet zo ingenomen met Dostojevski. Geen schrijver heeft de Russen er zo van langs gegeven als hij. Ik heb oprecht geprobeerd om de geschiedenis te begrijpen. Ik wilde zo delicaat en sensitief mogelijk zijn, maar ik wil zaken ook bij hun naam noemen.”

Spotlight, dat grote indruk maakte bij de première op het filmfestival, is een precieze reconstructie van het grondige spitwerk dat de onderzoeksgroep van dagblad The Boston Globe vijftien jaar geleden deed naar grootschalig kindermisbruik door geestelijken in hun stad. Als de journalisten aan enkele touwtjes trekken ontrafelt zich een schandaal, dat almaar grotere vormen aanneemt.

Maar The Boston Globe is een lokale krant met diepe wortels in de gemeenschap. De plaatselijke gezagsdragers zitten bepaald niet te wachten op de onthullingen. Vooral het personage van Michael Keaton (bekend van Birdman), de chef van de onderzoeksgroep van de krant en zelf geboren en getogen in Boston, belandt in een ingewikkelde spagaat als hij tegenover zijn oude schoolkameraden komt te staan.

Amerikaanse films met journalisten in een heldenrol roepen onvermijdelijk herinneringen op aan All The President’s Men (1976) – de klassieke film over het ontrafelen van het Watergateschandaal door het reportersduo Bob Woodward en Carl Bernstein van The Washington Post.

Spotlight kiest eigenlijk voor een intelligentere aanpak: niet zozeer gericht op heroïsche individuen, maar op het functioneren van instituties. Dat geldt voor de kerk als instituut, maar ook voor het functioneren van een dagblad, in een tijd vlak voordat de opkomst van internet de klassieke journalistiek onder druk zette.

Spotlight is een intelligente, heel precieze film, die de emoties rond dit gevoelige onderwerp lange tijd strak in toom houdt, maar die uiteindelijk ook grote emotionele indruk maakt. Een vroege kanshebber in het Oscarseizoen.

Een vampier in een gangsterfilm, dat is de indruk die Johnny Depp maakt in het nieuwe misdaaddrama Black Mass. Misschien dat hij wel een geweldige rol speelt als crimineel James ‘Whitey’ Bulger. Maar dat is bijna niet te zien onder al de lagen make-up en zijn felblauwe contactlenzen.

Regisseur Scott Cooper geldt als een grote belofte in Hollywood. Hij heeft na bescheiden successen met kleinere films zoals Crazy Heart en Out of the Furnace met Black Mass voor het eerst een grote studiofilm in handen met een geschat budget van 65 miljoen dollar. De film vertelt het waargebeurde verhaal over James ‘Whitey’ Bulger, een gangster uit Boston die als FBI-informant zijn rivalen verraadde. Cooper lijkt te hebben ingezet op een stijl die zowel stijlvol als realistisch en gruizig moet zijn. De film werd door festivaldirecteur Alberto Barbera te duister bevonden voor de positie van openingsfilm.

Maar dan komt steeds weer Johnny Depp in beeld wandelen die er eerder uitziet alsof hij meespeelt in een horrorfilm: meer graaf Dracula dan een geloofwaardige gangster. Voor zijn tegenspelers zal dat ook niet gemakkelijk zijn geweest: als ze een scène hebben met Depp, spelen ze met een masker tegenover zich. De kijker ziet in elke scène ook meteen wie de ‘gewone’ acteurs zijn en wie de superster, want Depp ziet er volstrekt anders uit dan al de andere acteurs.

Elke dag zat Depp drieënhalf uur in de make-upstoel. Maar al die tijd en moeite helpen de film niet, integendeel. Black Mass moet een rauwe gangsterfilm zijn, geen film die zich afspeelt in een fantasiewereld zoals bij Depps vaste kompaan Tim Burton. Maar niemand durfde dat kennelijk te zeggen tegen een van de grootste filmsterren op de planeet.

    • Peter de Bruijn