Té pro-Poetin, dus wordt rebellenleider afgevoerd

In de Volksrepubliek Donetsk is de top gezuiverd. In de coulissen van deze coup speelt Moskou een sleutelrol.

Andrej Porgin Foto Reuters

Het was maar een heel kleine betoging. Vijftig mensen wilden op de Artjoma-straat in het centrum van Donetsk protesteren tegen het ontslag van voorzitter Andrej Poergin van de Volksraad, het parlement van de Volksrepubliek Donetsk. Ze werden door gewapende veiligheidsagenten uiteengedreven. Poergin zelf was op dat moment al afgezet en vervangen door adjunct Denis Poesjilin.

Wat had Poergin op zijn kerfstok? Hij was té pro-Russisch.

De 43-jarige Poergin, een aartsvader van de ‘Russische Lente’ in 2014 en de toen afgescheiden volksrepubliek, werd vrijdag door collega-separatisten bij Donetsk aangehouden toen hij terugkwam uit Rusland. Het aanhoudingsbevel voor het Ministerie voor Staatsveiligheid (MGB) was getekend door Poesjilin, die de Volksraad in spoedsessie bijeen riep om de voorzitter af te zetten. 70 van de 73 leden van de raad stemden voor de ‘coup’, zoals de plaatselijke journalist Denis Kazanski de zuivering noemt.

Gisteren circuleerden er in Donetsk zelfs geruchten dat Poergin zou zijn terechtgesteld. Premier Aleksandr Zachartsjenko liet dat ontkennen. Een assistent zaaide echter verwarring met het bericht dat Poergin onvindbaar was. Een lid van de Volksraad maakte het beeld nog troebeler door te melden dat Poergin en zijn vrouw in een cel van het MGB gevangen zaten.

Poergin was met een ambtenaar van de Volksraad voor zijn arrestatie in Sint-Petersburg geweest om steun te verwerven voor zijn plan de Donbas door Rusland te laten annexeren. Poergin ijverde daar, naar analogie van de Krim, voor een referendum over aansluiting van Donetsk.

Maar deze vorm van patriottisme is anderhalf jaar na de ‘Russische Lente’ niet meer courant. Het Kremlin wil geen verantwoordelijkheid dragen voor de Donbas. Het Kremlin ziet de rebellen in het oosten van Oekraïne als een instrument om de regering in Kiev onder druk te houden, zodat de politieke machtsverhoudingen in het buurland instabiel blijven. Voor die politiek is het akkoord van Minsk onontbeerlijk. In de Wit-Russische hoofdstad is, naast een wapenstilstand en terugtrekking van zwaar materieel, begin dit jaar afgesproken dat het bestuur in Oekraïne wordt gedecentraliseerd. Deze voorwaarden zijn een nuttiger breekijzer dan een regelrechte annexatie. Poergin doorkruiste deze strategie met zijn referendumplan.

Bovendien is het draagvlak voor de separatisten niet meer zo sterk als een jaar geleden. De minibetoging in het centrum van Donetsk is daarvan niet de enige uiting. Er komen uit de stad ook berichten over relletjes bij supermarkten waar de voedselschaarste zich het scherpst doet voelen.

Poergins opvolger is op dit moment veel nuttiger. Denis Poesjilin (34) was nog maar een paar jaar geleden actief voor het Russische piramidefonds MMM, een financiële kettingbrief die elke inlegger een maandelijks rendement van 20 procent beloofde – bejaarden en invaliden zelfs 30 procent – waarmee in de Donbas de opstand werd gefinancierd. Sinds november vorig jaar is Poesjilin de permanente gezant van Donetsk bij de ‘Minsk-besprekingen’ van de Contactgroep van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking Europa (OVSE), waarin Oekraïne, Rusland en rebellen juist vandaag de bestandsonderhandelingen heropenen.

Volgens de Oekraïense krant Vesti, die een licht pro-Russische positie inneemt, wijst de zuivering op een eventuele terugkeer van de Oost-Oekraïense kolen- en staalmagnaat Rinat Achmetov. Poesjilin staat in contact met deze oligarch.

Achmetov is de grote verliezer van de oorlogin de Donbas. Zijn fabrieken draaien op 50 procent van hun productievermogen. Maar hij is wel tegen de opsplitsing van Oekraïne, omdat hij dan zijn machtsposities ten westen van de Donbas en zijn afzetmarkten in Europa kan kwijtraken.

Via de coup in Donetsk zou het schrikbeeld van afsplitsing worden voorkomen, omdat Poesjilin keurig doet wat hem wordt gezegd.