Cultuuroorlog in VS om homohuwelijk

Evangelicals in VS zijn blij met weigerambtenaar Davis in de cel. Een nieuwe cultuuroorlog kan ze veel steun opleveren.

Voor- en tegenstanders van het homohuwelijk op de trap van het gerechtshof in Ashland, Kentucky tijdens de hoorzitting van weigerambtenaar Kim Davis. Foto Ty Wright/Getty Images/AFP

Vlak nadat het Amerikaanse Hooggerechtshof in juni het homohuwelijk had gelegaliseerd, wilden April Miller en Karen Roberts trouwen in het kleine kantoor van het district Rowan, in de staat Kentucky. Niets stond hun huwelijk meer in de weg. Het verbod op het homohuwelijk in de conservatieve staat was overtroefd door het hoogste rechtsorgaan van het land. Maar de lokale ambtenaar, Kim Davis, weigerde het huwelijk te erkennen. Het was haar diepste christelijke overtuiging, zei ze, dat het huwelijk is voorbehouden aan een man en een vrouw.

Het stel spande met enkele andere paren een rechtszaak aan tegen Davis, en won. Een federale rechter gaf het stel niet alleen gelijk, hij stuurde Davis wegens ‘minachting van de rechtbank’ naar de gevangenis. Ze had als ambtenaar de huwelijken moeten sluiten, omdat ze dat namens de Amerikaanse overheid doet, niet als privépersoon. Ze kan nog wel een tijd in de cel zitten. En tot het moment dat ze belooft alle huwelijken te erkennen, mag ze haar werk niet doen. Haar vervangers kregen van Davis de instructie net zo ongehoorzaam te zijn, maar inmiddels worden homohuwelijken in Rowan gewoon gesloten.

Deze kwestie is de aanleiding voor een cultuuroorlog waar religieus-rechts al maanden naar snakt. De erkenning van het homohuwelijk was een grote nederlaag voor evangelisch-conservatieve leiders, die zo’n twintig miljoen Amerikaanse gelovigen vertegenwoordigen. Die zijn teleurgesteld in de conservatieve opperrechters, en angstig over het snel veranderende culturele landschap in Amerika. De steun voor gelijkberechting van homoseksuele Amerikanen is met circa 60 procent groter dan ooit.

Daarbij kun je je afvragen hoe machtig de evangelische vleugel in de Republikeinse Partij nog is. De man die alle peilingen aanvoert, miljardair Donald Trump, toont nauwelijks interesse in religie. Kandidaten als Rick Santorum en Mike Huckabee, ooit evangelische sterren, doen nauwelijks nog mee. Amerika is even niet zo bezig met cultuuroorlogen.

Maar ook een nederlaag kan zoete kanten hebben. Zou het niet mooi zijn, vroegen evangelische leiders zich de afgelopen maanden op congressen en uithuilsessies af, als er een nieuw ‘Roe vs. Wade’-moment zou komen? Daarmee doelen ze op een andere historische uitspraak van het Hooggerechtshof, uit 1973. Toen verruimde het Hof de landelijke regels voor abortus. Een bittere pil voor het evangelische kamp, maar ook bron van een groei die decennia duurde. De evangelische kerken werden activisten tegen abortus, en dat enthousiasmeerde de achterban.

De zaak-Kim Davis, hopen ze, kan de tanende invloed van de evangelicals herstellen. Presidentskandidaat Ted Cruz, die zich sterk richt op conservatieve christenen, heeft nu zijn hele campagne rondom Davis gebouwd. „Voor het eerst wordt een christelijke vrouw in de cel gegooid, omdat ze staat voor haar geloof”, zei hij.

Vandaag organiseert Mike Huckabee een demonstratie voor de gevangenis in Kentucky. Cruz, Huckabee en andere evangelische leiders hebben er belang bij dat het debat in de eigen partij weer over cultuuroorlogen gaat.

De zaak-Davis is ook van groot belang omdat in andere staten eveneens huwelijken worden geweigerd. Enkele districten in Texas en Alabama weigeren op dit moment huwelijken te sluiten, zodat er geen homohuwelijk voltrokken kan worden. De wet in die staten is iets soepeler, zodat weigerambtenaren minder snel in de problemen komen. Een rechter in de staat Oregon weigert ook homohuwelijken te erkennen. Hij beroept zich op de vrijheid van godsdienst, die in de Grondwet is vastgelegd. Hij wordt mogelijk aangeklaagd door zijn district.

Davis zelf is inmiddels in beroep gegaan tegen haar veroordeling, en ze hoopt alsnog vrij te komen. Tot die tijd vult ze haar dagen met het lezen van de Bijbel, zei haar advocaat.