Boerenongenoegen nog niet voorbij

Europese boeren én lidstaten zijn diep verdeeld over een uitweg uit de landbouwcrisis.

De oproerpolitie in Brussel zette gisteren waterkanonnen in en gebruikte traangas tegen protesterende boeren die haar bekogelde met eieren en stenen. Foto Pieterjan Luyten

De boeren moesten er hard aan trekken. Met knalvuurwerk, koebellen en lawaaimachines waren ze gisteren uit allerlei landen naar Brussel getrokken. Ruim duizend toeterende tractoren zetten straten af.

Al uren voor het besloten crisisoverleg van Europese Landbouwministers gingen de eerste autobanden in de fik. Spandoeken op hooivorken riepen op tot ‘verzet’, ‘vechten’ en ‘oorlog’. De oproerpolitie wachtte de boeren op met wegversperringen vol prikkeldraad. Zij werd bekogeld met eieren en stenen, en reageerde met waterkanonnen en traangas.

Maar de boeren krijgen ook wat. De Landbouwraad steunde gisteravond na zes uur vergaderen het voorstel van de Europese Commissie om de agrarische sector met 500 miljoen euro te helpen. Dit geld komt bovenop de ruim 50 miljard euro die Brussel aan jaarlijkse subsidies en tijdelijke hulpgelden uitkeert.

Details van het voorstel, zoals criteria voor de verdeling, moeten de komende week worden uitgewerkt. En daarover bestaat tussen de EU-landen nog grote onenigheid. „Wie wat krijgt en waarom” is volgens staatssecretaris Sharon Dijksma (Landbouw, PvdA) voorlopig inzet van „strijd”.

Lage prijzen

Alle 28 bewindslieden zijn het er wel over eens dat er iets moet gebeuren. Aan hun overleg ging een hele zomer vol boerenprotesten vooraf. Want de landbouwsector verkeert in diepe crisis. Vooral de melkvee- en de varkenshouders kampen al een jaar met lage prijzen. Oorzaken zijn de overproductie en afnemende vraag in Europa, de Russische boycot, tegenvallende vraag in China en hogere productiekosten door strengere milieu- en dierenwelzijnseisen.

Nu zijn die problemen deels conjunctureel. Melkveehouders wisten vooraf dat door het afschaffen van het Europese melkquotum, per 1 april jongstleden, de prijzen heviger zouden schommelen. Toch waren ze vóór, en hebben ze zelf de productie opgevoerd – met prijsdaling tot gevolg. De varkenshouders zitten net op de bodem van het dal van de varkenscyclus, een prijsdip die de sector elke vier of vijf jaar treft. En ook zij breiden maar uit en uit – hoewel economen menen dat krimp de enige structurele oplossing is.

Een politiek antwoord op deze problemen is niet makkelijk geformuleerd. De Europese lidstaten zijn diep verdeeld. Het kamp van Frankrijk, België, zuidelijke en nieuwe lidstaten wil meer subsidie en marktinterventie. Noordelijke landen als Duitsland, Nederland, Denemarken en Zweden zijn voor structurele maatregelen als het stimuleren van innovatie, kostenverlaging en verruiming van de mededingingsregels. Kortom: klassieke staatssteun versus marktwerking en modernisering.

Het voorstel van de Commissie lijkt een compromis. Wel wat extra geld, niet terug naar marktverstorende mechanismen als minimumprijzen. Maar wie precies de winnaars en de verliezers zijn, is nog onduidelijk.

De komende dagen werkt de Commissie haar reddingsplan verder uit, en volgende week komen de Landbouwministers opnieuw bijeen. Duidelijk is al wel dat het merendeel van het nieuwe steungeld afkomstig zal zijn uit het ‘superheffingenpotje’, van boetes die melkveehouders betaalden als ze meer melk produceerden dan het quotum toestond. Het grootste deel van het steungeld is ook voor de melkveehouders bestemd.

Ook boeren verdeeld

Het protest was gisteren, gelijk de lidstaten, verdeeld in twee kampen. Bij station Brussel-Noord verzamelde zich de grootste groep boeren, onder de vlag van de Europese koepel van landbouworganisaties Copa-Cogeca, die pleit voor minimumprijzen, opslagmaatregelen en financiële compensatie.

Van de andere kant kwamen de melkveehouders die zijn aangesloten bij de European Milk Board, die ijvert voor productiebeperking in tijden van crisis. Samengevat: cash in de hand versus ouderwetse instrumenten, als het melkquotum, waarvan de EU juist afscheid heeft genomen.

Veel boeren reageerden gisteravond verbolgen op het Commissievoorstel. Te weinig, te laat. Sommigen geloven helemaal niet in heil uit Brussel. „Politici wilden democratie brengen in Oekraïne, daarom gooide Rusland de grens dicht en wij betalen het gelag”, brieste de Belgische melkveehouder Michel Vanongeval (48) buiten het raadsgebouw. „En die politici doen nu niks! Ja, ze eten samen, op onze kosten.” Hij heeft zijn 200 koeien in het Waalse Bassilly toch een dag alleen gelaten. „Om te tonen dat wij niet akkoord zijn. Wij vragen geen subsidies, alleen een degelijke prijs.”

Hoe dat te bereiken, weet Vanongeval niet. De melkveehouder ziet geen uitweg meer. „Wij werken ons kapot om nog een inkomen te behouden. Maar de landbouw is failliet. Het is heel triest, en psychisch zwaar. We zien om ons heen steeds meer echtscheidingen en zelfmoorden. Er is al lang een koude sanering aan de gang. We bloeden dood.”

    • Leonie van Nierop