‘Aantal alcoholisten van 55-plus steeg afgelopen jaar met 10 procent’

Dat schreef het AD op basis van gegevens van het Trimbos-instituut

Illustratie Tamara Pruis Illustratie Tamara Pruis

De aanleiding

Een feestje op de tennisclub, een borrel na het golfen. Vorige week schreef het Algemeen Dagblad dat „steeds meer ouderen kampen met een drankprobleem” – en dat is nog mild uitgedrukt. Want het „aantal alcoholisten van 55 jaar en ouder” zou het afgelopen jaar met „ongeveer 10 procent” zijn gestegen. 10 procent! De krant schrijft dat in 2013 8.000 55-plussers hulp zochten. In 2014 waren dat er 10.000. Onder andere RTL Nieuws nam het bericht over. Een lezer mailt: klopt dat wel?

Waar is het op gebaseerd?

Het AD schrijft dat de cijfers afkomstig zijn van het Trimbos-instituut, het kenniscentrum voor verslavingszorg. Maar ook dat het om „voorlopige berekeningen” gaat: „Definitieve cijfers uit het registratiesysteem van de verslavingszorg volgen in september.”

Het Trimbos-instituut laat weten dat een woordvoerder in een interview met het AD inderdaad gezegd heeft dat er sprake is van een toename van het aantal ouderen met een alcoholprobleem. Daarbij zijn „hypothetisch” en „als voorbeeld” enkele cijfers genoemd. „De cijfers van het IVZ hadden wij nog niet gezien.” Het IVZ is de stichting Informatievoorziening Zorg, die bijhoudt hoeveel mensen er jaarlijks hulp zoeken voor een verslaving.

En, klopt het?

Nee. De nieuwe cijfers waar het AD en Trimbos op doelen, van IVZ, verschenen een dag later. Uit die nieuwste cijfers blijkt dat het aantal 55-plussers dat hulp vroeg voor een alcoholprobleem niet met 10 procent is toegenomen ten opzichte van het jaar ervoor. Zochten in 2013 8.000 mensen hulp, in 2014 waren dat er ruim 8.300.

Goed, geen 10 procent dus, maar wel een stijging van het aantal oudere alcoholisten toch?

Nee, ook dat kun je op basis van deze cijfers niet zeggen. Want méér hulpvragen hoeft niet te betekenen dat er ook méér mensen met een alcoholprobleem zijn. Hulp kan voor deze groep ook toegankelijker zijn geworden.

Bovendien hoeft niet iedereen die hulp vraagt alcoholist te zijn (en andersom). Van belang is de definitie: wanneer is iemand alcoholist? En, let op, kanttekening nummer drie: er is in de IVZ-cijfers niet gecorrigeerd voor vergrijzing. Het aantal ouderen neemt ook jaarlijks toe. Het Centraal Bureau voor de Statistiek rekent op verzoek voor dat het aantal 55-plussers in Nederland met 2 procent per jaar stijgt. Je kunt cijfers over de groep dus niet klakkeloos met elkaar vergelijken.

Op basis van het IVZ-rapport kun je dus niet veel meer concluderen dan dat er (iets) meer 55-plussers hulp zochten in 2014 dan in 2013.

Maar er is nog een andere bron. Ook het CBS houdt cijfers bij over alcoholgebruik naar leeftijd. Zij registreren ‘zware drinkers’: het percentage dat minstens 1 keer per week 6 of meer glazen alcohol op één dag drinkt (mannen) of minstens 1 keer per week 4 of meer glazen alcohol op één dag drinkt (vrouwen). Dat doet het CBS jaarlijks op basis van vragenlijsten, de zogenoemde Gezondheidsenquête. Maar, zo laat het CBS weten: juist de cijfers van 2013 en 2014 kunnen niet (zomaar) met elkaar worden vergeleken, omdat in 2014 de vragen, de vragenlijst en de weging veranderd zijn.

We kijken daarom naar 2012 en 2013. Je zou verwachten dat je dan ook al een stijging zou moeten zien. Wat blijkt: in 2012 was 10,8 procent van de 55-plussers zware drinker, in 2013 9,4 procent – een kleine daling dus, maar die is niet statistisch significant en kan dus ook toeval zijn.

Je kunt stellen dat in 2012 en 2013 het percentage ‘zware drinkers’ ongeveer gelijk bleef. Op basis van die bevinding lijkt een stijging van 10 procent in het jaar daarna niet waarschijnlijk.

Conclusie

Het AD schreef vorige week dat het aantal alcoholisten van 55 jaar en ouder het afgelopen jaar met ongeveer 10 procent gestegen is. Op basis van de beschikbare cijfers – over het aantal mensen dat hulp zocht, en de cijfers van het CBS – valt een toename niet uit te sluiten, maar 10 procent zal het niet zijn. Daarom beoordelen we de uitspraak als onwaar.

    • Lineke Nieber