‘WO II in Rusland echte ramp’

De Russische regisseur Alexander Sokurov licht zijn oorlogsfilm Francofonia toe

De film Francofonia van Sokurov gaat over museum het Louvre in Parijs, waar de museumdirecteur met een Duitse officier de kunst trachtte te redden.

De gevierde Russische regisseur Alexander Sokurov laat er in zijn nieuwe film Francofonia geen twijfel over bestaan dat de Tweede Wereldoorlog in Frankrijk heel wat minder voorstelde dat in Rusland. „Op het grondgebied van Rusland was de Tweede Wereldoorlog een catastrofe, in de meeste andere landen was het gewoon een oorlog”, zei hij gisteren in een gesprek met de pers op het filmfestival van Venetië, waar zijn nieuwe film in première ging . „De Westerse wereld kan zich helemaal geen voorstelling maken van de catastrofe die zich in Rusland heeft afgespeeld. Misschien is dat maar beter ook, want een grotere hel is nauwelijks voorstelbaar.”

De nieuwe film van Sokurov is deels door het Nederlands Filmfonds gefinancierd. De film is nu te zien op het festival waar de regisseur vier jaar geleden de Gouden Leeuw won met zijn film Faust. Francofonia is de tweede film van de regisseur die is opgenomen in een museum – na het beroemde Russian Ark, die hij maakte in de Hermitage van St. Petersburg. Dit keer filmde hij in het Louvre van Parijs. De film legt de focus op de Tweede Wereldoorlog en laat zien hoe de directeur van het Louvre, Jacques Jaujard, nauw samenwerkt met de Duitse officier Franziskus Wolf-Metternich om de kunstschatten van het museum te beschermen. Sokurov verbeeldt de gesprekken die de twee mannen gevoerd kunnen hebben, en laat ook Napoleon en een Marianne, symbool van Frankrijk, door het museum dwalen .

Het leven in Parijs tijdens WOII was volgens Sokurov totaal niet te vergelijken met wat zich tegelijkertijd in Rusland afspeelde. „Ik heb de documenten en kronieken van die tijd bestudeerd. Er was geen sprake van een catastrofe. Na de oorlog schaamden de Fransen zich dat ze de vijand hun grondgebied hadden toegelaten zonder te vechten. Maar dat schuldgevoel bleef heel abstract. Je moet de vraag stellen: schaamte tegenover wie? In Frankrijk werden tijdens de bezetting gewoon nog films gemaakt. Ondertussen bleven de Russen sterven. De meeste strijdkrachten zijn ingezet op het Oostfront. Alleen de Russen en Engelsen zijn blijven vechten tegen de nazi’s. Hoe het in Frankrijk was gelopen als de zware gevechten niet aan het Oostfront plaatsvonden, is een open vraag.’’

Maar tenminste voor de joodse inwoners van Frankrijk was de Duitse bezetting toch een catastrofe? Dat wil Sokurov niet volmondig beamen. „De economische macht van het joodse volk is in stand gebleven. De joodse gemeenschap in Frankrijk bestaat nog steeds. De arme joden zijn ten onder gegaan. Maar degenen die Hitler gefinancierd hebben, het kapitaal van de banken, dat bleef volledig intact.’’

Sokurov laat in zijn film vooral samenwerking zien tussen Fransen en Duitsers - van verzet is geen sprake. „Het kan zijn dat mijn film tegen delicate gevoelens van de Fransen instrijkt. Maar de Duitsers waren ook niet zo gecharmeerd van wat Thomas Mann over de geschiedenis van hun land heeft geschreven. De Russen waren niet zo ingenomen met Dostojevski. Geen schrijver heeft de Russen er zo van langs gegeven als hij. Ik heb oprecht geprobeerd om de geschiedenis te begrijpen. Dat is mijn enige rechtvaardiging. Ik ben geen historicus, ik heb een kunstwerk gemaakt vanuit mijn eigen emoties en opvattingen. Het thema van de Tweede Wereldoorlog ligt heel dicht ligt bij mijn eigen, innerlijke wereld. Ik wilde zo delicaat en sensitief mogelijk zijn in de film, maar ik wil zaken ook bij hun naam noemen.’’

    • Peter de Bruijn