Column

Ranzig sentiment

Op de foto van het aangespoelde Syrische jongetje Aylan reageerde het publiek emotioneel. Waar eindigt oprechte betrokkenheid, vraagt Floor Rusman zich af.

We zien al maanden nare beelden van vluchtelingen, maar pas toen een dood Syrisch jongetje uiterst fotogeniek werd vastgelegd, moesten mensen huilen. Deze foto was van een heel andere orde dan eerdere foto’s van en artikelen over vluchtelingen, vond men. Dit was pas écht vreselijk.

Eerlijk gezegd was ik daar verbaasd over. Een paar dagen eerder had ik een stuk gelezen over 71 vluchtelingen die op elkaar geperst in een koelwagen waren overleden. Er stond geen foto bij, maar het stuk was helder genoeg om je te kunnen voorstellen hoe afschuwelijk deze mensen aan hun eind waren gekomen. Ik had geen foto van een dood jongetje meer nodig om de ernst van de gebeurtenissen in te zien.

Maar kennelijk stond ik hierin relatief alleen, want velen beschouwden deze foto als een keerpunt. Dat kwam waarschijnlijk doordat Aylan er zo schattig bij lag: zo liggen kinderen overal ter wereld in hun bedjes. En de meeste mensen hebben kinderen, dus dan wordt er gauw een snaar geraakt.

Het bleef niet bij die ene foto. In de dagen erna zag je overal foto’s van de nog levende Aylan: voetballend in Syrië, op de bank met knuffel en broer. De Daily Mail plaatste ‘de laatste foto van Aylan voor hij verdronk’ online: het jongetje lag te slapen op het strand. Ook van zijn familieleden doken overal foto’s op. Aylans vader heb ik in wel tien verschillende poses zien huilen en ook zijn tante werd huilend vastgelegd. Daarnaast verschenen vrijwel meteen interviews met betrokkenen: de fotograaf, de vader van Aylan, de vader van Aylans moeder, Aylans Canadese tante.

Het publiek reageerde hysterisch emotioneel. Mensen waren ‘wakker geschud’. Ze hadden zelf ook een zoontje van drie en moesten er daarom van huilen. Zelfs de Facebookpagina Nederland mijn Vaderland, normaal vijandig tegenover vluchtelingen, reageerde vol afschuw: „Dit is vreselijk! Wij vinden dit echt heel erg! Dit gun je niemand!” Op Twitter zag ik een tekening langskomen van Aylan op het strand met vleugeltjes op zijn rug. Het was qua kitscherigheid een bijna Anne Geddes-achtig plaatje.

Na een tijdje werd ik er misselijk van. Niet alleen van het drama zelf, maar ook van de gretigheid waarmee deze foto’s en verhalen werden gedeeld, inclusief de gevoelens die ze bij mensen opriepen. Waar eindigt oprechte betrokkenheid en beginnen scoringsdrang (bij de media) en voyeurisme (bij het publiek), vroeg ik me af.

Hoe naar ook, een crisis heeft zo’n soort foto nodig, hoorde je de afgelopen dagen. Daar zit iets in: als één foto kan leiden tot meer empathie, donaties en vrijwilligers, heiligt het doel misschien de middelen. Maar het zou fijn zijn als het ingetogener kon: als we empathisch konden zijn zonder dat te laten doorslaan in ranzig sentiment.