Migrantencrisis stort verdeeld Europa in grote verwarring

Bondskanselier Merkel had meer dan gelijk toen ze opmerkte dat de migrantenstroom de Europese Unie voor een grotere opgave zou stellen dan de Griekse crisis. Wat nu gebeurt is van een totaal andere orde dan de gedwongen sanering van een EU-lidstaat. Hoe ingrijpend het soevereiniteitsverlies, de verarming en de identiteitscrisis voor Griekenland ook waren. Hoe ontluisterend de grillige opstelling van Athene ook was voor de andere landen van de eurozone.

Dat alles valt in het niet bij het drama waarvan een deel van Europa zich nu pas bewust is geworden, door de foto van het verdronken Syrische jongetje aan de kust van Turkije. Eerder zijn al veel meer kinderen, vrouwen en mannen op de Middellandse Zee verdronken, allemaal op weg naar Europa, liefst naar Duitsland. Anderen zijn gestikt in de vrachtwagen van een mensensmokkelaar of op andere manieren bezweken voor de poorten van Europa.

De verwoestende burgeroorlog in Syrië, die al duurt sinds 2011, heeft tot nu toe elf miljoen mensen op de vlucht gejaagd, van wie vier miljoen naar het buitenland. De meesten zijn opgevangen in de buurlanden. Turkije en het kleine Libanon hebben elk meer dan een miljoen Syriërs binnen hun grenzen. Maar steeds meer mensen zoeken veiligheid in Europa, waar ze iets meer dan de helft uitmaken van de huidige toestroom van migranten.

De landen van de Europese Unie kunnen niet langer doen alsof het probleem hun niet aangaat. Maar een gezamenlijke antwoord op de crisis blijft uit. Het systeem van verplichte opvang in het land van eerste aankomst (de ‘Dublin-verordening’) is door de grote toeloop onhoudbaar gebleken, in feite opgeschort door Duitsland, en dit weekeinde toch weer van kracht verklaard. Een quotering of verplichte verdeling tussen EU-lidstaten onderling komt maar zeer beperkt van de grond. De Europese ministers van Buitenlandse Zaken konden het zaterdag in Luxemburg niet eens worden over een grootschaliger verdeling van de vluchtelingen over de lidstaten. De verdeeldheid is groot, de verwarring compleet.

De Hongaarse premier Orbán ontkende vorige week zelfs dat Europa hier een rol in speelt. Hij meent dat dit een ‘Duits probleem’ is. Zo zijn er meer lidstaten die hun handen hiervan aftrekken, wat een ernstige aantasting is van de solidariteit die een van de grondgedachten van de EU is.

Intussen komt de Europese burger individueel in actie. Migranten die Oostenrijk of Duitsland weten te bereiken, worden onderweg door burgers verzorgd met water, voedsel en kleding. Ook in Nederland zijn particuliere initiatieven ontplooid om vluchtelingen en migranten op te vangen. Behalve smokkelaars zijn er dus ook samaritanen. Dat geeft de burger moed. Hetzelfde geldt voor de daadkrachtige manier waarop Duitsland de opvang van vluchtelingen en migranten ter hand neemt en hen verwelkomt.

Maar voor een echte oplossing van deze crisis is veel meer nodig dan een goede en eerlijk verdeelde opvang. Zolang er oorlog en chaos blijven heersen langs de randen van Europa, zullen mensen hier hun toevlucht blijven zoeken. Daarvoor heeft ook Duitsland geen echte oplossing.

Grote migratiebewegingen stellen de EU ondertussen tot het uiterste op de proef. En de opname van grote aantallen migranten kan elk van de lidstaten een generatie of langer voor grote uitdagingen stellen. Maar nu staat voorop dat we deze mensen op de vlucht niet in de steek kunnen laten.