Burgemeesters met lak aan het establishment 1

Aan dienstauto's en vipboxen in theaters heeft de linkse oud-rechter Manuela Carmena (71) geen boodschap. Liever zet de burgemeester zich in voor mensen die uit hun huizen dreigen te worden gezet.

De burgemeester van Madrid heeft een leven lang, als tegenstander van de heersende macht gestreden, voor haar idealen. Nu ze zelf de sleutel van het stadhuis in handen heeft wil ze haar visie volgen. Als Manuela Carmena (71) kritiek krijgt, zet ze een grote glimlach op. Aan moddergooien naar politieke tegenstanders wil ze zich niet bezondigen. „We zijn er om naar het volk te luisteren en te doen wat de mensen willen”, zo omschrijft ze haar werkwijze.

Het aantreden van Carmena heeft vooral bij de gevestigde orde voor opschudding gezorgd. De conservatieve Partido Popular moest na 24 jaar plaatsmaken voor de leider van het nieuwe Ahora Madrid. Het platform ‘Madrid Nu’ wordt gesteund door diverse partijen waaronder het populistische Podemos. Carmena benadrukt dat ze geen enkele band heeft met de partij van Pablo Iglesias. Ze ziet zichzelf eerder als een grootmoeder, hoedster van een nieuwe generatie Spanjaarden.

Carmena groeide op onder de dictatuur van Franco en als studente zat ze korte tijd gevangen. Ze kwam als advocaat en lid van de communistische partij voor de belangen van haar cliënten op. Dit in weerwil van het heersende regime. In 1977 ontsnapte ze aan de dood toen rechts-extremisten op haar kantoor aan de Calle Atocha 55 een aanslag pleegden. Vijf collega’s kwamen om het leven. Een standbeeld op het pleintje Antón Martín herinnert aan de bloedige ochtend van 24 januari. „De avond ervoor had Javier Benavides me gevraagd van kantoor te ruilen. Hij wist niet dat hij zijn leven op het spel zette en het mijne redde”, vertelt Carmena in haar vorig jaar verschenen boek Por qué las cosas pueden ser diferentes (Waarom de dingen anders kunnen zijn).

De aanslag motiveert haar nog altijd om als burgemeester bruggen te bouwen tussen mensen met verschillend gedachtengoed. In haar boek geeft ze op luchtige wijze haar kijk op het leven. Deze ideeën vormden de basis om zich als gepensioneerd rechter kandidaat te stellen voor de verkiezingen in Madrid. Ze kan slecht tegen onrecht. Zo streed ze in het verleden tegen alom aanwezige corruptie in de rechterlijke macht. Ze wilde geen privileges, reisde liever met de fiets of metro, dan dat ze een auto met chauffeur gebruikte. Vorige week liet ze weten dat het wagenpark van de gemeente Madrid met vijftig auto’s wordt teruggebracht.

Met de metro

Carmena – getrouwd, moeder van twee kinderen en oma van twee kleinkinderen – nam op 15 juni op haar eerste werkdag als burgemeester de metro van de halte Arturo Soria, stapte uit bij Goya en liep de laatste kilometers door het Retiro naar het stadhuis bij Cibeles. Als één van haar eerste daden opende ze een kantoor waar Madrilenen zich kunnen melden bij een dreigende huisuitzetting. Carmena sprak met grote banken om te praten over een moratorium op huisuitzettingen. En ze pleitte voor sociale verhuur van onbewoonde huizen in bezit van banken. In Madrid staan zo’n 120.000 woningen leeg.

Carmena komt vooral op voor de onderkant van de Madrileense samenleving. Ze gebruikt een twitteraccount (@ManuelaCarmena) om met haar achterban te communiceren of media terecht te wijzen. Twee dagen na haar inauguratie maakte ze bekend dat de gemeente niet langer gebruik maakt van de vipbox in Teatro Real. „Die kaarten kunnen nu worden verkocht zodat de inkomsten omhoog gaan”, schreef ze. Dagblad El Razon kreeg een standje na een verhaal over de luxe vakantievilla van de burgemeester. Ze deelde het onderkomen in Cádiz, van circa 4.000 euro per week, met acht personen, verweerde ze zich.

Er ontstond deze zomer ophef toen het stadhuis via een officiële website de pers corrigeerde. Onder de titel Versíon Original presenteerde het stadbestuur ‘de waarheid’ naar aanleiding van stukjes over toeristenbelasting, achterstallige betaling van lonen en het verwijderen van straatnamen uit de tijd van generaal Franco.

Politiek opponent Esperanza Aguirre van de Partido Popular vergeleek de site met ‘het ministerie van waarheid’ waarmee de dictator uit George Orwell’s 1984 de wereld naar zijn hand zette. Carmena lachte slechts vriendelijk om de vergelijking. Ze reikte Aguirre haar hand en bood haar aan dat ze voor de site ook correcties en aanvullingen kon leveren. „We willen ook de mensen voor ons winnen die niet op ons hebben gestemd”, is haar nieuwe stelregel.

De burgemeester kijkt verder dan Madrid. Madrid mag dan vele noodlijdende Spanjaarden huisvesten, maar volgens Carmena moet er altijd plek zijn voor vluchtelingen die het nog minder getroffen hebben.