Hier buitelen alle Oranjes over je heen

Vanaf maandag kun je twee maanden lang de Oranjezaal bewonderen in paleis Huis ten Bosch. Een bezoek aan de zaal is een historische sensatie.

De reeds gerenoveerde Oranjezaal van Huis ten Bosch wordt tijdelijk voor publiek opengesteld. Foto ANP

Toen prinses Beatrix nog koningin was en Huis ten Bosch bewoonde, stelde zij onderhoud aan het paleis stelselmatig uit. In december vorig jaar citeerde deze krant uit een inspectierapport van het ministerie van Binnenlandse Zaken uit 2012: „Hare Majesteit de Koningin is al jaren zeer terughoudend als het gaat om onderhoud of aanpassingen aan Paleis Huis ten Bosch.”

Zilvervisjes

Lekkende daken, scheuren in de plafonds, houtrot in de koepel, rafels aan de Chinese gordijnen, zilvervisjes in het behang. De vraag is of dat haar kwalijk te nemen was. Het paleis is rijksbezit, Beatrix was huurder, vruchtgebruiker.

Onderhoud, zo vertelt een personeelslid, werd gepleegd als de koningin op vakantie was. Zodra zij de poort was uitgereden op weg naar Lech of Tavernelle, draaide de aannemer zijn bestelbusjes het paleisterrein op. Een keer was ze iets vergeten en stond ze vijf minuten na vertrek weer op de stoep. „O, zo gaat dat dus”, zei ze tussen de werkmannen.

Nu de privévertrekken in de Wassenaarse vleugel voor de volgende bewoners worden klaargemaakt – achter de elegante turquoise deuren van de vestibule ligt een bouwput – is een klein deel van het paleis twee maanden lang opengesteld. Vanaf aanstaande maandag mogen 25.000 belangstellenden de Oranjezaal gratis bekijken. De tickets voor de eerste groep waren binnen zes minuten vergeven.

Over de tropisch hardhouten vloer ligt vloerbedekking. Er is een tijdelijke toegangspoort gebouwd. En toch voel je als je de zaal betreedt een historische sensatie in dit mausoleum van Frederik Hendrik, de zoon van Willem van Oranje. Hier buitelt de hele dynastie van de Oranjes over de bezoeker heen.

Een heldenepos aan de wanden

Stadhouder Frederik Hendrik liet het buitenhuis in 1645, twee jaar voor zijn dood, bouwen. Zijn vrouw Amalia van Solms richtte na zijn dood de Oranjezaal in als een mausoleum. Ze gaf twaalf schilders uit de noordelijke en zuidelijke Nederlanden de opdracht een allegorie te maken van het leven van haar man. Een heldenepos – en zo zijn de schilderingen aan de wanden in de zaal ook te lezen.

De baby Frederik Hendrik grijpt naar de staf van de oorlogsgod Mars, de student Frederik Hendrik krijgt les van Minerva, de godin van de vindingrijkheid. Een haan, symbool van scherpzinnigheid, kijkt toe. Als jongeling krijgt hij uit handen van een Hollandse maagd het opperbevel.

Hij trouwt te midden van dikke engeltjes en een hoorn des overvloeds. Triomftochten trekken voorbij – symbool voor Nederland in de Gouden Eeuw – en uiteindelijk zit Frederik Hendrik als een oude man, hoeder van de eenheid van de zeven provinciën, in zijn zegewagen. Drie jaar na zijn dood werd de Vrede van Münster getekend. Vanaf de zijkant kijkt een rouwende Amalia toe hoe haar man in de hemel wordt opgenomen.

De mythologie van de Oranjes, zelfs koningin Wilhelmina was er gevoelig voor. Zij bezocht de Oranjezaal als zij inspiratie nodig had, zo schreef ze in haar memoires Eenzaam maar niet alleen.

Op 24 maart 2014 dineerden de deelnemers aan de internationale nucleaire top NSS in de Oranjezaal op Huis ten Bosch. Voor die gelegenheid moest de vestibule opgeknapt worden en de koepel van de Oranjezaal gerestaureerd. Prinses Beatrix was zelf niet bij het diner aanwezig, maar in de maanden voor de ontvangst liep zij wel tussen de werkmannen en informeerde ze naar de vorderingen. Ze had zich aan de verbouwing overgegeven. Diezelfde maand verliet zij Huis ten Bosch – de standaard ging uit top. Ze komt er niet meer. In 2018 wordt het paleis weer bewoond.