10 antwoorden Waarom horen we niks van Assad?

Vanzelfsprekende vragen zijn niet per se gemakkelijk te beantwoorden. De vluchtelingencrisis is gecompliceerd en onoverzichtelijk. nrc.next geeft antwoord op vragen van lezers.

Foto REUTERS/Leonhard Foeger

Waarom probeert Hongarije het doorreizen van migranten tegen te gaan, terwijl ze juist duidelijk niet blij zijn met de migrantenstroom?

Correspondent in Boedapest Roeland Termote:„Hongarije is niet blij met de stroom, maar houdt zich aan de Europese regels. Premier Orbán vaart immers graag en vaak uit tegen de bemoeienissen van ‘Brussel’, maar is ook afhankelijk van Europese fondsen en bereidwilligheid. Zowel Duitsland als Oostenrijk oefenen druk uit op de Hongaren om mensen te blijven controleren en niet zomaar door te sturen richting Wenen of München.”

Waarom sturen Europese leiders de vluchtelingen niet terug, zoals Australië dat doet? vraagt lezer Mattias van Speijk.

Brussel-correspondent Stéphane Alonso: „Veel Europese politici, ook in Nederland, halen het Australische voorbeeld graag aan. Dat land stuurt migranten die in bootjes arriveren rigoureus terug, zelfs als het legitieme vluchtelingen zijn, en betaalt andere landen, zoals het eilandje Nauru, om deze mensen op te vangen. Mensen die daar een asielstatus weten te bemachtigen zouden niet naar Australië worden gebracht, maar, opnieuw tegen betaling, naar landen als Cambodja.

De Verenigde Naties hebben veel kritiek op die praktijk. En de vraag is: zou zoiets hier werken? De problemen met bootvluchtelingen zijn daar kleiner: voordat de deur goed en wel op slot ging in Australië ging het om enkele tienduizenden migranten per jaar. In Europa gaat het intussen om honderdduizenden migranten die zich wagen aan de oversteek van de Middellandse Zee. Australië stuurt vluchtelingen bovendien terug naar landen die niet in oorlog of in ieder geval redelijk stabiel zijn, zoals Indonesië, Papoea-Nieuw-Guinea en Nauru. Een opvangkamp in het politiek zwaar instabiele Libië, waar voor veel migranten de oversteek naar Europa begint, is op dit moment moeilijk voorstelbaar. Tot slot is het niet duidelijk of het model wel écht werkt. De Australische regering is terughoudend in het geven van informatie. De toegang tot de kampen, die door privébedrijven worden gerund, is beperkt en in een recent rapport van de Australische Senaat wordt gesproken over seksueel misbruik en prostitutie. Bovendien kiezen Afghaanse migranten die voorheen naar Australië gingen nu liever voor een andere bestemming: Europa.”

Waarom worden landen als Hongarije en Griekenland niet aan het Verdrag van Dublin gehouden? vraagt lezer Maaike.

De Europese Dublin-verordening, die nu onder vuur ligt door de vluchtelingencrisis, legt de verantwoordelijkheid voor het afhandelen van een asielaanvraag bij het Schengenland waar een vluchteling het eerst geregistreerd is. Onze correspondent in Hongarije Roeland Termote:

„Hongarije wordt eigenlijk wel aan het verdrag van Dublin gehouden: andere landen verlangen dat het migranten registreert en niet zomaar doorstuurt. Dat doet het ook in grote mate. Al luidt de kritiek van mensenrechtenactivisten dat het vervolgens niet voldoende voorziet in waardige opvang voor asielzoekers. Bovendien heeft het parlement een wet goedgekeurd waardoor het mensen die via Servië de grens oversteken kan terugsturen. Een ander aspect van ‘Dublin’ is de mogelijkheid dat andere landen mensen die in Hongarije geregistreerd zijn, terugsturen. Maar dat gebeurde tot nu toe slechts met mondjesmaat. Nu ‘Dublin’ zelf zo sterk bekritiseerd wordt en er gepraat wordt over herverdeling van vluchtelingen, is het waarschijnlijk dat Hongarije niet verantwoordelijk zal worden gehouden voor een groot deel van de mensen die het registreerde.”

Wordt er gekeken of vluchtelingen kunnen worden ‘herverdeeld’ over de verschillende lidstaten? vraagt lezer Jodi Rabin.

Correspondent Stéphane Alonso: „ In mei stelde de Europese Commissie voor om 40.000 vluchtelingen uit Syrië en Eritrea, zogenoemde ‘kansrijke asielzoekers’, mensen dus die echt op de vlucht zijn voor oorlog en geweld, eerlijk te herverdelen over de EU. Op die manier konden landen als Italië en Griekenland, waar de meeste vluchtelingen voet aan wal zetten, wat worden ontlast. Maar zelfs over die 40.000 ontstond felle discussie terwijl het een verwaarloosbaar aantal op is een continent van 500 miljoen mensen. Dat kwam vooral omdat Brussel met verplichte quota voor elk EU-land wilde werken.

Lidstaten houden niet van vergaande Europese bemoeienis. In juni besloten EU-leiders dat de quota vrijwillig zouden worden, maar dat werkt in de praktijk niet. Op vrijwillige basis werd plek gevonden voor niet meer dan 32.000 vluchtelingen. Intussen is het vluchtelingenprobleem geëxplodeerd. Grote landen als Duitsland en Frankrijk zijn daardoor gaan kantelen. Volgende week, zo is de verwachting, zal de Europese Commissie daarom voorstellen om nog eens 120.000 vluchtelingen over de EU te herverdelen, middels verplichte quota. Lidstaten die om evidente redenen niet in staat zijn om het aan hen gevraagde steentje bij te dragen, omdat ze bijvoorbeeld nog niet de vereiste opvangcapaciteit bezitten, krijgen de mogelijkheid om op een andere manier solidariteit te tonen, bijvoorbeeld met geld. Althans, dat is een mogelijkheid die de commissie nu overweegt. Of het allemaal zo ver komt, moet de komende weken en maanden blijken. Fraai wordt het debat niet. Solidariteit is in Europa niet vanzelfsprekend of in elk geval niet meer.”

Waarom worden vluchtelingen boos als ze niet wegkunnen uit Hongarije? Ze zijn nu toch veilig? vraagt lezer Naomi Jenny.

Correspondent Roeland Termote vanuit Boedapest: „Vluchtelingen vertellen doorgaans dat ze een land willen waar ze welkom zijn en kansen krijgen om een goed leven op te bouwen. Volgens peilingen wil in Hongarije 39 procent van de mensen geen vluchtelingen. Van degenen die wel willen overwegen vluchtelingen toe te laten, wil 78 procent geen Arabieren. De regering verklaart van haar kant dat Hongarije geen enkele migrant uit het Midden-Oosten of Afrika nodig heeft. Dat terwijl veel van de migranten die in Hongarije gestrand zijn, net uit Syrië en Irak komen.

Werkgelegenheid is sowieso een probleem in Hongarije, maar voor migranten is het extra lastig. Zowel de moeilijke arbeidsmarkt als regelgeving omtrent werken voor mensen in de asielprocedure, maakt het niet vanzelfsprekend dat je hier (legaal) geld kunt verdienen. Gezien de beperkte mogelijkheden om te werken, discriminatie op de huurmarkt en een te kleine huurtoelage om goed te kunnen wonen in Boedapest (een ietwat migrantvriendelijkere stad), is ook het vinden van onderdak een ernstig probleem. Zowel veel migranten als Hongaren zijn het in dat verband eens: Hongarije is een transitland, maar niet geschikt als bestemming.”

Waarom horen we niets meer van Assad, het gaat toch om Syrische burgers? vragen Willemina Zaal en Ger Naaktgeboren.

Onze buitenlandredacteur Toon Beemsterboer schrijft over het Midden-Oosten: „President Assad probeert zoveel mogelijk de schijn op te houden dat hij alles onder controle heeft om de bevolking gerust te stellen. Op zijn Instagram-account worden bijvoorbeeld voortdurend foto’s gezet die de indruk wekken dat er geen oorlog is. President Assad die studenten ontmoet of de opening van een nieuw theater. Uit eigen beweging mengt hij zich dan ook niet in de Europese discussie over de Syrische vluchtelingen. In interviews wordt hem soms wel naar het onderwerp gevraagd, maar dan geeft hij de terroristen, zoals hij de rebellen stelselmatig noemt, de schuld van de exodus van zijn bevolking. Zo vroeg tijdschrift Paris Match in december 2014: Volgens de VN zijn er 3 miljoen vluchtelingen in de buurlanden. Dit is een achtste van de Syrische bevolking. Zijn zij allemaal gelieerd aan terroristen? ‘Nee, nee’, antwoordde Assad. ‘Degenen die Syrië hebben verlaten, zijn over het algemeen gevlucht voor terrorisme. Er zijn degenen die terrorisme steunen, en er zijn mensen die de staat steunen maar gevlucht zijn vanwege de veiligheidssituatie. Er is ook een behoorlijk aantal dat geen van beide partijen steunt.”

Had Europa dit niet kunnen zien aankomen? vraagt lezer Jelle Deurloo.

Correspondent Stéphane Alonso reageert vanuit Brussel: „Tja, het antwoord op deze vraag zou waarschijnlijk ook naadloos passen bij een vraag over de eurocrisis, of welke crisis dan ook in Europa. De EU is een in de geschiedenis uniek, op vrede en welvaart gebouwd samenwerkingsverband, met maar liefst 28 lidstaten, elk met een eigen nationale politiek, cultuur of taal. Dat klinkt als een wonder, en dat is het vaak ook, maar de keerzijde daarvan is dat besluiten traag worden genomen en vaak pas op het moment dat het écht niet anders kan. Het vluchtelingenprobleem staat al jaren op de radar, het is nu alleen urgent geworden, door de relatief grote aantallen migranten die nu arriveren en de duizenden doden die daarbij vallen in de Middellandse Zee. Wil je dit soort problemen vóór zijn, dan heb je waarschijnlijk een gemeenschappelijk buitenlands beleid nodig en gemeenschappelijk asielbeleid en grensbewaking. De eerste stappen hiertoe zijn of worden ook wel gezet, maar lidstaten dragen niet graag taken over aan Brussel. Dat voelt als machtsoverdracht, en dat ligt weer heel gevoelig.”

Waarom pakken ze niet het vliegtuig? vraagt lezer Serge Mohr.

„Als vluchtelingen 10.000 euro per persoon kunnen betalen om naar Europa gesmokkeld te worden, dan kunnen ze toch ook een retourticket voor een vliegtuig en een hotel boeken. Zo kunnen ze als toerist binnenkomen. En dan zijn ze er. Of niet?”

Europaredacteur Wilmer Heck legt uit dat het zo simpel niet is: „Het punt is dat voor migranten uit veel landen, waaronder Syrië en Eritrea, een visumverplichting voor de Schengenzone geldt. Dat visum krijgen ze niet zomaar, omdat gevreesd wordt dat ze na het verlopen ervan niet meer terug gaan. Ze moeten voor zo’n visum kunnen aantonen dat ze tijdelijk in de Schengenzone moeten zijn, bijvoorbeeld voor zaken. Kunnen ze dat niet, dan krijgen ze geen visum en kunnen ze dus niet naar de Europese Schengenlanden vliegen.”

Waarom horen we niks van rijke landen in de regio, zoals Saoedi-Arabië?

Buitenlandredacteur Toon Beemsterboer zegt hierover het volgende: „In tegenstelling tot andere landen in de regio, nemen Saoedi-Arabië en de Golfstaten helemaal geen Syrische vluchtelingen op. Terwijl ze zich wel voortdurend opwerpen als beschermheren van het ‘Syrische broedervolk’, en de Syrische burgeroorlog met geld en wapens voeden, hebben ze allerlei bureaucratische obstakels opgeworpen om een toestroom van Syriërs te voorkomen. Ze zijn bezorgd dat er onder de vluchtelingen ook leden van de Moslimbroederschap zijn, of moslimextremisten, die onder hun eigen bevolking voor onrust kunnen zorgen.

Het gebrek aan solidariteit heeft deze week tot de nodige kritiek geleid in de Arabische wereld. Ruim 33.000 Arabische twitteraars gebruikten de hashtag #Welcoming Syrian refugees is a Gulf duty om de regimes onder druk te zetten.”

Wat zijn de opties voor Europa op de lange termijn? vraagt lezer C. Altema.

Buitenlandredacteur Marc Leijendekker:

„Inmiddels is wel voor iedereen duidelijk dat er niet één magisch antwoord is.”

In de migratieagenda van Europa staat volgens hem een aantal zaken dat eruit springt:

- Een gemeenschappelijk asielbeleid: voor iedereen dezelfde regels in alle Europese landen. Nu bepaalt ieder land voor zich of iemand een vluchtelingenstatus krijgt op basis van zijn herkomst.

- Meer hulp voor opvang in de regio. Met financiële en andere steun bijvoorbeeld. Turkije, Libanon en Jordanië hebben vaak opgemerkt dat ze weinig hebben gemerkt van internationale solidariteit met hun problemen door de oorlog in Syrië.

- Mogelijkheid tot asielaanvragen in de regio. Maak het gemakkelijker voor mensen om asiel aan te vragen in een Europees land, ook als ze nog buiten de EU zijn. Dan hoeven ze geen gevaarlijke reis te ondernemen en geen duizenden euro’s te betalen aan mensensmokkelaars. Dit brengt ook een duidelijker scheiding aan tussen mensen die geweld of vervolging zijn ontvlucht en volgens internationale afspraken recht hebben op bescherming, en mensen die in principe uit eigen beweging zijn weggegaan, bijvoorbeeld op zoek naar werk of meer loon. Hierbij wordt vaak aangetekend dat een soepeler asielbeleid in de praktijk ook een harder uitzettingsbeleid met zich meebrengt.

- Zorg ervoor dat mensen niet weg hoeven te gaan. Eenvoudiger gezegd dan gedaan als het om oorlog gaat. Maar als mensen weggaan omdat er geen werk is in hun land, zou Europa wel iets kunnen proberen. Stimulerende maatregelen, of het opheffen van maatregelen zoals landbouwsubsidies die de economische groeimogelijkheden van zich ontwikkelende landen beperken.

- En je kunt natuurlijk ook proberen één groot hek rondom Europa te plaatsen. Moeilijk te realiseren, met zo veel kustlijn, kostbaar, en in de ogen van velen ook politiek onwenselijk en in strijd met het beeld dat Europa wil uitstralen.

    • Toon Beemsterboer
    • Roeland Termote
    • Stéphane Alonso
    • Wilmer Heck
    • Marc Leijendekker