‘We beginnen met honderd werklozen’

Het gezicht van de SP lanceert zijn banenplannen. „Probeer als 50-jarige werkloze maar eens aan een baan te komen.”

Wethouder Vliegenthart (SP): „Goed voor werkgevers, goed voor werknemers.” Foto Pieterjan Luyten

„Ik, zei de gek.”

Arjan Vliegenthart lacht zijn jongenslach. In pak en stropdas ziet de 36-jarige wethouder sociale zaken er meer ontspannen uit dan een minister op casual day. Het voormalige Eerste Kamerlid is op het Amsterdamse stadhuis binnen een jaar tijd van de SP, de linkervleugel van een overwegend liberale coalitie, het gezicht geworden – meer dan lijsttrekker en collega-wethouder Laurens Ivens, meer dan fractievoorzitter Daniël Peters.

De vraag was: wie wordt het meest blij van het banenplan dat hij vandaag presenteert? En die vraag is niet zo gratuit als hij klinkt. Nog geen jaar geleden stokte het ambitieuze banenplan van Vliegenthart. In de gemeenteraad werd hij van rechts en van links onder vuur genomen.

Het plan had twee componenten: de zogenoemde leerwerkstage en de perspectiefbaan. De leerwerkstage bood werkgevers voor een half jaar een stagiair, met de verplichting die op te leiden en de verplichting zich in te spannen voor een vaste baan daarna. Vliegenthart benadrukte het leer-element, zijn critici ter linkerzijde – in zijn eigen partij en bij vakbond FNV – wezen erop dat commerciële bedrijven zo aan goedkope arbeidskrachten kwamen. Dan gaf Vliegenthart de werkgevers ook nog eens een half jaar extra de tijd als ze twijfelden of de stagiair wel een vaste baan aankon. En als de werkgever daarna zei: het lukt echt niet, dan had hij formeel aan zijn verplichtingen voldaan. De SP had in de coalitieonderhandelingen in de zomer van 2014 toch duidelijk vooropgesteld dat er geen onbetaald werk zou worden gedaan in Amsterdam met de SP in het college? In zijn eigen partij liep de kritiek zo hoog op, dat het leidde tot het vertrek van het prominente raadslid Maureen van der Pligt – die het principe van dit banenplan nota bene had uitonderhandeld tijdens de coalitiebesprekingen.

Vliegentharts gezicht betrekt. „Maureen vond de plannen te verplichtend voor de werkzoekende en te weinig verplichtend voor de werkgever”, zegt hij. „Van alles wat het afgelopen jaar is gebeurd, vind ik dit nog steeds het verdrietigst. Je hebt jarenlang samen gevochten, ze is een goed en kundig raadslid, en dan kom je er niet samen uit. Ik denk nog steeds dat het anders had gekund. Voor haar is er nog altijd een goede plek in de partij.”

Voor de zomer loodste Vliegenthart de helft van zijn plannen, de aangepaste leerwerkstage – maximaal een half jaar, met een bonus op de uitkering, waardoor deelnemers het minimumloon krijgen – door de gemeenteraad. Nu legt hij de perspectiefbanen voor. „Waar de leerstage het pijnpunt was voor de SP, waren de perspectiefbanen zoals die er lagen het pijnpunt voor de VVD en D66. Die vroegen zich af: wat zijn nou de belangen voor de arbeidsmarkt in den brede?”

Hoe bent u hen tegemoet gekomen?

„Het is een ontwikkelingsperspectiefbaan geworden. We hebben een arbeidsmarktanalyse laten uitvoeren door het UWV. Die heeft de sectoren in kaart gebracht waar we verwachten dat tekorten ontstaan en waar werkgevers dus om personeel zullen springen. Techniek is zo’n sector. In Amsterdam hebben door de automatisering een hoop mensen op mbo-2-niveau hun baan verloren. Maar waar de beroepen wat meer hands on zijn, is de vraag gelijk gebleven of hij groeit. Dan proberen we met onze perspectiefbanen dus op die sectoren aan te sturen. Goed voor werkgevers die moeite hebben arbeidskrachten te vinden. Goed voor werknemers, want hun kans op een reguliere, betaalde baan wordt reëler.”

Zien de sociale partners ook de voordelen?

„Aan een aantal grotere werkgevers hebben we gevraagd: zien jullie dit zitten? Het antwoord was: ja. De bonden hebben ook constructief meegedacht. In een samenleving waar meer mensen op zoek zijn naar werk dan dat er werk is, ben je al gauw aan het verdringen. Dat is de grote zorg van de vakbeweging. Uiteindelijk heeft alles wat je doet een verdringingseffect, daar moet je reëel in zijn. Maar je wilt mensen die aan de kant staan, de kans geven om mee te doen. Dan moet je dat doen in die banen waar de kans op verdringing het kleinst is.”

Hoe nodig is dit nog? Amsterdam lijkt uit de crisis te zijn.

„De crisis is nog steeds voelbaar, maar deze zomer is het omgeklapt. In juli waren er voor het eerst meer mensen die hun uitkering konden opgeven dan mensen die er een beroep op kwamen doen. Het saldo van in- en uitstroom was geloof ik 100. Maar met een bijstandsbestand van 40.000 mensen blijft de urgentie hoog genoeg.

„Probeer als 50-jarige werkloze maar eens aan een baan te komen. Er zijn nog altijd mensen die aan de kant blijven staan door hun opleiding of werkervaring, of door ongrijpbaarder zaken – werkloosheid heeft in deze stad een kleur, en er is leeftijdsdiscriminatie. Dan kun je zeggen: vecht jezelf maar in. Dat is de lijn van de premier. Als socialistisch wethouder zeg ik: wij egaliseren de kansen.”

Voor hoeveel mensen?

„In mijn oorspronkelijke voorstel waren het er 400. Nu hebben we gezegd: we beginnen met ongeveer 100 mensen. Geselecteerd op basis van vrijwilligheid door de Sociale Dienst. Oneerbiedig gezegd zijn het mensen uit trede 3, die een half jaar niet hebben gewerkt. Trede 3 wil zeggen: in de categorie die op één na het gemakkelijkst lijkt terug te brengen tot de arbeidsmarkt.”

Kan de achterban van de SP gemobiliseerd worden om hier tegen te hoop te lopen?

„Ja! Onze achterban kan altijd gemobiliseerd worden om kritisch naar plannen te kijken. Dat vind ik een positieve eigenschap van de SP-achterban. Maar ik kan het goed uitleggen.”

Ook aan Maureen van der Pligt?

„Ik blijf me er altijd van bewust dat er Maureen van der Pligts zijn in deze stad en dat ook tegenover hen mijn beleid moet kunnen verdedigen.”

    • Bas Blokker