Column

Vanuit ons gezichtspunt zijn ze ‘immigranten’, zoals koningin Máxima

We weten niet eens meer hoe we ‘ze’ moeten noemen. Het zijn beladen, denigrerende termen en je kunt er nog een paar aan toevoegen, meent Ilja Leonard Pfeijffer.

We weten niet eens meer hoe we ze moeten noemen. ‘Migrant’ is een beladen term geworden, want die suggereert dat iemand volledig uit eigen vrije wil permanent verhuist van het ene land naar het andere, terwijl de meerderheid van hen op de vlucht is. Maar ‘vluchteling’ is net zo problematisch om de omgekeerde reden, want als je die term gebruikt doe je net alsof ze allemaal slachtoffers zijn van oorlog en vervolging, terwijl velen op reis zijn gegaan in de hoop rijk te worden. Vluchten voor armoede, telt dat ook? Of zijn we inmiddels zo neoliberaal geïndoctrineerd geraakt dat we vinden dat armoede iemands eigen schuld is?

Je kunt er ook een perspectief aan toevoegen. Vanuit ons gezichtspunt zijn ze ‘immigranten’, zoals prins Bernhard, prins Claus en koningin Máxima. Vanuit Syrië, Senegal of Somalië gezien zijn zij ‘emigranten’, zoals koningin Wilhelmina tijdens de oorlog. Of was zij een vluchteling?

Alle Nederlanders die voor Shell in Nigeria zitten, noemen we ‘expats’. Waarom noemen de Nigerianen die hier komen dan ook niet zo? In de term ‘expat’ zit iets neerbuigends jegens het gastland. Expats zijn, net als de missionarissen van vroeger, representanten van onze superieure westerse cultuur in de jungle. Zij wonen in gated communities en laten die apen daar in Afrika wel eens even zien hoe wij de zaken met ons gezonde Hollandse boerenverstand neoliberaal aanpakken. Maar de Syriërs en Afrikanen die naar Europa komen, stoppen we ook in gated communities. Maar die zijn dan juist bedoeld om de zwarten binnen te houden in plaats van buiten.

We kunnen ze ook ‘asielzoekers’ noemen, maar dat is een technische term voor diegenen die daadwerkelijk een asielaanvraag indienen en omdat we zo streng zijn, kunnen weinigen dat doen. Als we duidelijk willen maken dat ze alleen voor het geld komen, noemen we ze ‘economische vluchtelingen’ of ‘gelukszoekers’. Dat bedoelen we denigrerend. Maar bankiers die naar Londen verhuizen, zijn ook economische vluchtelingen. De enige reden waarom ze naar een ander land gaan, is om meer te verdienen. En gelukszoekers zijn we allemaal.

De ergste naam van allemaal is ‘illegalen’. Daarmee zeggen we dat iemands bestaan wettelijk niet is toegestaan. Iemands wezen wordt gekenmerkt door het feit dat zijn leven verboden is.

Obama heeft voorgesteld om ze ‘dromers’ te noemen. Dat is mooi, omdat het meteen duidelijk maakt dat zij mensen zijn zoals jij en ik, maar er gaat weinig daadkracht uit van dat woord, terwijl het nogal wat doorzettingsvermogen kost om de reis te ondernemen.

Ik ben een Nederlander die zich in Italië heeft gevestigd. Hoe noemen jullie mij? Ik ben een dromer en een gelukszoeker, een vluchteling voor de motregen in de lucht en de hoofden. Maar waarom mag ik wat zij niet mogen?