Quotum vrouwen in de top bij lange na niet gehaald

Geen enkel Nederlands beursgenoteerd bedrijf haalt het quotum van 30 procent vrouwelijke bestuurders of commissarissen.

Raden van commissarissen hebben iets meer vrouwen dan raden van bestuur Foto Shutterstock

Over vier maanden moet 30 procent van zowel de bestuurders als de commissarissen van Nederlandse bedrijven een vrouw zijn. Dit streefpercentage van het kabinet is opgenomen in de Wet bestuur en toezicht. Maar het zal lastig worden om dit doel te behalen, blijkt uit de Female Board Index, een jaarlijks onderzoek naar topvrouwen in Nederlandse bedrijven.

De Tilburgse hoogleraar Mijntje Lückerath onderzocht de samenstelling van raden van bestuur en raden van commissarissen van 84 beursgenoteerde bedrijven. Tot nu toe haalde geen van die bedrijven het quotum. Eenderde van de bedrijven heeft zelfs geen enkele vrouw in de raad van commissarissen of de raad van bestuur.

Het vrouwenquotum in de wet uit 2013 is niet verplicht, maar bedrijven die het niet halen moeten dat wel uitleggen in hun jaarverslag. Vorig jaar haalde uitgeverij Wolters Kluwer de 30 procent in beide raden nog wel, maar daar stapte dit jaar een vrouw uit de raad van commissarissen.

Minister Bussemaker van Emancipatie (PvdA) komt binnenkort zelf met een grotere evaluatie van ruim 800 grote bedrijven die vallen onder de Wet bestuur en toezicht. Ze noemt de uitslag van de Female Board Index „buitengewoon teleurstellend”. Een verplicht quotum is volgens de minister een ‘paardenmiddel’. „Maar waar een wil is is een weg en waar géén wil is, is een wet.”

‘Geen kans meer’

Dat het streefaantal zo ver weg is, ligt vooral aan de raden van bestuur – ruim 92 procent is daar man. Slechts 7,8 procent van de raden van bestuur van deze bedrijven bestaat nu uit vrouwen – een toename van 1,1 procent ten opzichtige van vorig jaar. Er kwamen drie vrouwelijke bestuurders bij, eentje vertrok. Tien van de 84 bedrijven hebben meer dan 30 procent vrouwelijke bestuurders.

Bij de commissarissen staat het er beter voor: 24 bedrijven halen de Nederlandse norm. (Bij het strengere EU-quotum van 40 procent – deadline 2020 – blijven er daarvan nog negen over). Het aantal vrouwen in raden van commissarissen bij deze bedrijven neemt iets toe: dit jaar is het 21,3 procent, vorig jaar 20,0 procent.

Maar de groei stagneert. Van de nieuw benoemde commissarissen was vorig jaar nog 30,9 procent vrouw. Dit jaar is dat 27,5 procent: negentien van de 69 nieuwe commissarissen. Lückerath: „Je hoort mannen soms zeggen: ‘Wij maken geen kans meer op een plek, ze willen alleen maar vrouwen.’ Deze cijfers maken duidelijk dat dat dus niet zo is.” Sterker nog: dit jaar werden 41 mannen benoemd bij bedrijven waar helemaal geen vrouwen in de raad van bestuur of de raad van commissarissen werken.

Maar waarom vinden we nog steeds veel minder vrouwen dan mannen in de top van het bedrijfsleven? Er zijn verschillende redenen voor, zegt Lückerath, en ze zullen waarschijnlijk allemaal bekend klinken. Nederland kent een cultuur waarin vrouwen vaak veel parttime werken. En ook speelt het selectieproces een rol: bestuurders kiezen mensen zoals zijzelf. Mannen dus.

Unilever heeft net als vorig jaar de meeste topvrouwen – al zitten daar geen bestuurders tussen. Het bedrijf heeft als enige meer vrouwelijke dan mannelijke commissarissen (zes om vier). Chemiebedrijf Akzo Nobel, verzekeraar Delta Lloyd en PostNL zitten dicht tegen de norm van twee keer 30 procent aan.

Ook de laatste plaats is ongewijzigd: Boskalis scoort opnieuw het slechtst. Bij het baggerbedrijf zijn de tien plekken in de top allemaal voor mannen. Een ander verhaal is Fugro. Vorig jaar deelde de bodemonderzoeker nog de laatste plaats met Boskalis, maar inmiddels heeft het bedrijf twee vrouwelijke commissarissen benoemd.

Lang was „de combinatie van sectorkennis en bestuurservaring” het enige dat telde bij benoemingen, zegt Lückerath. Maar sommige bedrijven gaan daar langzaamaan wat flexibeler mee om. Dat kan bijvoorbeeld helpen bij de ondervertegenwoordiging bij technische bedrijven. Lückerath: „Neem Anja Montijn, dit jaar benoemd als commissaris bij Fugro. Zij zat in het wereldwijde bestuur van Accenture. Ze heeft dus bestuurservaring, zij het in een heel ander soort bedrijf.”

Andere vrouwen hebben die ervaring juist niet, ze zijn immers ruim ondervertegenwoordigd. Lückerath: „Het zou helpen als bedrijven breder zoeken, als ze meer openstaan voor mensen die elkaar aanvullen.”