Gratis geld voor iedereen

Beeld NRC Q

Bo&Caro gaan elke dag naar een bedrijf. Ze zijn bij aandeelhoudersvergaderingen, productpresentaties of vrijdagmiddagborrels en willen graag weten: wie is hier belangrijk?

Wat: Een debatavond over het basisinkomen in Pakhuis de Zwijger in Amsterdam
Wie: Econometrist Sjir Hoeijmakers, basisinkomenontvanger Frans Kerver en onderzoekster Marthe Meerman

De enkele verdwaalde figuur in new-age-achtig gewaad kijkt verbaasd naar de keurige hakjes en jasjes in de grote zaal van Pakhuis de Zwijger. Het gaat vanavond toch wel over het idealistische concept basisinkomen? Jazeker, maar daar heeft de naïeve hippie allang geen patent meer op. Inmiddels wordt er wereldwijd door economen en onderzoekers serieus gekeken naar de mogelijkheden van het implementeren van een basisinkomen. Ook in Nederland zijn er in veel gemeenten, waaronder Amsterdam, Utrecht en Groningen, al plannen gemaakt om met het basisinkomen te experimenteren.

Gratis geld

Wacht even. Basisinkomen? Is dat niet hetzelfde als ‘gratis geld’? Klopt. Het basisinkomen is een vast (maand)inkomen dat iedere burger van de overheid krijgt. Zonder inkomenstoets of werkverplichting en hoog genoeg om een beetje normaal van te kunnen leven. Dat klinkt als een recept voor rampspoed maar niets is minder waar volgens de sprekers van de avond.

Volgens econometrist Sjir Hoeijmakers is een basisinkomen beter dan onze huidige bijstandswet. “Nu moeten we mensen in de bijstand alsmaar achter hun broek aanzitten. Ze moeten gecontroleerd worden, ze moeten verplicht solliciteren, het inkomen van hun hele huishouden moet worden getoetst. Het kost bijna een uitkering om een uitkering uit te keren. Het basisinkomen in onvoorwaardelijk, dat krijg je gewoon en dus vallen al die regels en voorwaarden weg. Dat geeft iedereen veel meer vrijheid.”

Bovendien is het nu vaak zo dat als mensen in de bijstand aan het werk gaan dat onmiddellijk van hun uitkering afgaat. Zo ontstaat de zogenaamde armoedeval: je gaat er op achteruit als je werkt. Wie een basisinkomen krijgt kan al het geld dat hij verdient met werken gewoon zelf houden en dat vormt zo een prikkel om te gáán werken, in plaats van gedwóngen worden te werken, zoals nu het geval is.

Marthe Meerman, Sjir Hoeijmakers, Frans Kerver en natuurlijk Loesje over het basisinkomen.

Een foto die is geplaatst door Bo&Caro (@boencaro) op

Vertrouwen in de toekomst

De Groninger Frans Kerver is de allereerste in Nederland die een jaar lang een basisinkomen krijgt. Via een crowdfundingplatform ontvangt hij elke maand duizend euro. Zomaar, op zijn bankrekening, zonder dat er een tegenprestatie van hem wordt verlangd. Het geld komt van mensen die geloven in het idee dat wanneer je je geen zorgen hoeft te maken of je wel rond komt je vanzelf dingen gaat doen die goed zijn, voor jezelf én voor de samenleving.

“Het gaat er om dat mensen vertrouwen krijgen in hun eigen toekomst”, stelt Marthe Meerman die verantwoordelijk is voor een experiment met een basisinkomen in Amsterdam Nieuw-West. “Als je drie schoonmaakbaantjes moet hebben om rond te komen is het best lastig om daarnaast nog een opleiding te doen, bijvoorbeeld.” Daarom wil Meerman nu onderzoeken wat er gebeurt als een ieder die in de bijstand zit deze uitkering twee jaar lang gewoon krijgt, zonder dat ze aan allerlei regels moeten voldoen.

Kerver heeft zijn basisinkomen in elk geval alvast goed besteed: hij ging dit jaar met zijn gezin op vakantie naar Engeland. “Geweldig! Alleen regende het wel de hele tijd.”

    • Bo van Houwelingen & Caroline van Keeken