EU kraakt onder migratieconflicten

Merkel en Hollande steunen verplichte quota, Hongarije ziet de migrantenstroom als een puur Duits probleem.

Cartoonisten speelden gisteren in op de foto’s van het verdronken jongetje Aylan. Van boven naar beneden: Ruben Oppenheimer tekende Commissievoorzitter Juncker, Christiaan Adams het grote plaatje en Marian Kamansky de Hongaarse premier Orbán.

In juni sprak Angela Merkel na een EU-top over „de grootste uitdaging in Europese zaken die ik als bondskanselier heb meegemaakt’’. En ze had het niet over de eurocrisis, de Griekse geldcrisis of de oorlog in Oekraïne. Ze had het over vluchtelingen. Profetische woorden, want intussen gaat het over veel meer dan het lenigen van de ergste humanitaire nood. Deze crisis gaat, meer dan ooit, over de eenheid van Europa.

Hoezeer die onder druk staat, bleek gisteren op een bezoek van Viktor Orbán aan Brussel. De Hongaarse premier, die een hek heeft laten bouwen bij de grens van Servië om migranten tegen te houden, had een heldere boodschap: „Dit is geen Europees probleem, het is een Duits probleem.” Duitsland, betoogde hij, is het land waar alle migranten heen willen, helemaal nu Merkel heeft besloten om Syrische vluchtelingen sneller toe te laten. „Een open uitnodiging”, aldus Orbán, die nog eens benadrukte dat zijn land geen moslims wil „en het recht heeft dat te zeggen.’’

Formeel is het Duitsland dat Europese afspraken schendt. De zogenoemde Dublin-verordening schrijft voor dat vluchtelingen moeten blijven in het EU-land waar ze het eerst geregistreerd worden en daar ook naar moeten worden teruggestuurd. Duitsland laat die regel nu uit humanitaire overwegingen tijdelijk varen. Tot woede van Hongarije, dat volgens Orbán tussen twee vuren zit: Oostenrijk is boos dat de oosterbuur teveel vluchtelingen doorlaat. Brussel is boos over dat hek en de spoken uit het verleden dat het oproept. Wat wil iedereen nou?

„Dit is een beslissend moment voor de EU’’, zei António Guterres, de baas van het VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR, vanmorgen. „De enige manier om dit probleem op te lossen is een gemeenschappelijke strategie, gebaseerd op verantwoordelijkheid, solidariteit en vertrouwen.’’

Maar voorlopig is het ieder voor zich in Europa.

Wat Frankrijk en Duitsland betreft komt daar snel een eind aan. President François Hollande sprak zich gisteren uit voor iets waar hij eerder nog tegen was: verplichte quota, om vluchtelingen over de EU te verdelen en landen die door migranten worden overspoeld, zoals Italië, Griekenland en Hongarije, te ontlasten. Op een bezoek aan Zwitserland bepleitte Merkel hetzelfde. Parijs en Berlijn zitten daarmee op de lijn van de Europese Commissie, die voor de zomer al voorstellen in die richting deed, maar toen nog bakzeil moest halen.

Intussen staat ook de Britse premier David Cameron, die de migratieproblemen op het Europese vasteland tot nu toe niet als de zijne zag, flink onder druk. De foto van een op een Turks strand aangespoeld dode peuter die woensdag de wereld over ging, heeft ook in de Britse publieke opinie een schok teweeggebracht. Cameron beloofde gisteren dat zijn land „duizenden mensen” extra zal opnemen. „Het Verenigd Koninkrijk is een morele natie’’, zei Cameron.

Londen zal niet zo ver gaan als Parijs en Berlijn. Cameron is tegen ‘relocatie’ binnen Europa en ook tegen verplichte quota en zal naar verwachting alleen vluchtelingen willen opnemen die in opvangcentra rondom Syrië zitten.

Nederland pleitte in het voorjaar al voor verplichte herverdeling. Dat zal het blijven doen, zeggen coalitiebronnen. Volgende week debatteert de Tweede Kamer met premier Rutte en staatssecretaris Dijkhof (Asiel, VVD) over de Europese asielaanpak.

De wind in het migratiedebat lijkt te draaien. Dat bleek gisteren ook uit uitspraken van Europees ‘president’ Donald Tusk. Vóór de zomer zat de Pool meer op de lijn van Oost-Europese landen, die vrezen dat het gepraat over quota’s en herverdeling een aanzuigende werking zal hebben op migranten. Gisteren haalde hij uit naar de Hongaarse premier na diens uitspraken dat de komst van Syriërs het christelijke karakter van Europa aantast. Een christen helpt, zei Tusk, ongeacht ras, nationaliteit of religie van mensen in nood. Hij pleitte voor „eerlijke verdeling van minstens honderdduizend vluchtelingen”.

De Europese Commissie zal volgende week waarschijnlijk voorstellen 120.000 vluchtelingen te herverdelen, bovenop de 40.000 waarover in juni moeizaam een akkoord werd bereikt. Of dit een begin van een oplossing isof het begin van een nóg grotere Europese crisis, moet blijken op 14 september, op een ministeriële migratietop. Gezien de onbuigzaamheid in Oost-Europese landen, maar ook in landen als Spanje en het Verenigd Koninkrijk, zal het niet eenvoudig worden: Tusk zei gisteren te vrezen voor een „een oost-west kloof’’.

    • Stéphane Alonso