Een harde foto kan de publieke opinie en beleid doen kantelen – die van Aylan ook?

Op het fotofestival in Perpignan werd fel gedebatteerd over publicatie van de foto van het Syrische jongetje.

Metershoog projecteert de organisatie van Visa Pour L’Image, het jaarlijkse festival voor fotojournalistiek in Perpignan, de cover van de Britse krant The Independent woensdagavond op een groot scherm. Zo krijgen de bezoekers, persfotografen en andere beeldprofessionals, hard en direct de foto te zien waarover de hele wereld praat: die van het verdronken driejarige Syrische jongetje Aylan. Het besluit die foto groot te tonen leidt in Perpignan tot fel debat over de rol van de fotojournalistiek.

„Dit is nu nu eenmaal het beeld van de dag”, legt festivaldirecteur Jean-Francois Leroy uit. Hij zegt dat, na enige discussie, de organisatie het simpelweg nodig vond de foto te tonen. „Dit soort foto’s staat voor de fotojournalistiek die we hier willen laten zien. Je kunt ook foto’s maken van een aangespoeld kledingstuk en een schoen, maar dat noem ik geen fotojournalistiek.”

Daarmee geeft Leroy precies aan waar zijn festival al jaren voor staat: de fotojournalistiek is er om harde, realistische beelden van conflicten en ellende in de wereld te delen met het publiek in de hoop dat daarmee de publieke opinie en het beleid van politici kan worden beïnvloed. Zoals de foto van het verdronken jongetje.

Lars Boering, directeur van World Press Photo (WPP), vindt daarentegen dat fotojournalisten ook alternatieve verhalen moeten vertellen. Hij benadrukte gisteren in Perpignan wel dat hij gelooft dat de confronterende foto van Aylan maatschappelijke impact heeft. „Je ziet het beeld nu terug op covers van veel Britse tabloids. Ook Le Monde plaatst de foto. Het is een duidelijk signaal dat de media de publieke opinie oppikt en zegt: er moet nu iets gebeuren.”

Dat is ook de mening van Nicolas Jimenez, chef fotografie bij Le Monde. De Franse krant besloot gisteren de foto, die woensdag te laat binnenkwam voor de middagkrant, alsnog te plaatsen. „Het beeld werd in de loop van de avond groot nieuws. Ik kreeg het gedurende de dag via sociale media eindeloos toegestuurd, ook familie en vrienden stuurden mij berichtjes. Op zo’n moment kan je er niet meer omheen.”

Hij vertelt dat hij in de afgelopen weken al heel wat „waanzinnige” foto’s heeft gezien van dode, aangespoelde, soms jonge vluchtelingen op het strand. „Het feit dat dit een kind is, raakt mensen nog meer. Ik denk dat de foto een gevoelige snaar raakt.” De krant vroeg zich af of Europa nu zijn houding tegenover vluchtelingen gaat veranderen.

Serge Ricco, artdirector van het Franse weekblad L’Obs (voorheen Le Nouvel Observateur), vindt dat de foto van Aylan op het strand niet in het blad moet komen. Op de site heeft L’Obs de foto’s, na de nodige discussie, gisterenmiddag wel geplaatst. „Niet mijn keus. Ik denk aan de waardigheid van het kind. Bovendien gaat dit beeld de geschiedenis op geen enkele manier veranderen.” Dat deze foto de Europese politici ineens wel doet wakker schudden noemt hij „een cynisch gegeven”. „De afgelopen weken hebben we op de fotoredactie zo ontzettend veel beelden van drenkelingen zien langskomen, dat heeft helemaal niets veranderd aan het vluchtelingenprobleem. Dan zou deze foto dat wel ineens doen?”

In de papieren versie blijft L’Obs zich terughoudend opstellen, ook al heeft iedereen de verdronken Aylan al gezien. De foto wordt niet afgedrukt. „Dit is een beeld als de foto van Kim Phuc, het Vietnamese meisje dat in 1972 na een napalmaanval naakt werd gefotografeerd. Die blijft in het geheugen hangen”, aldus Ricco. „Maar in de jaren zeventig hadden oorlogsbeelden nog wel een grote impact op toeschouwers en beleidsmakers. Sinds die tijd is er veel veranderd. We worden nu overspoeld door gruwelijke foto’s. Nogmaals, denk aan de integriteit van het kind.”

    • Rosan Hollak