Turkse terreurverdachten mishandeld

Turkije heeft deze zomer 2.544 terreurverdachten opgepakt, vooral Koerden. Ze krijgen een keiharde behandeling.

De Turkse oproerpolitie gebruikt waterkanonnen en rubberkogels tegen demonstranten in het centrum van Istanbul. Foto Reuters

Uren geknield in de zon, hoofd voorover. Harde klappen en dreigementen van marteling. Terreurverdachten in Turkije die afgelopen zomer zijn opgepakt krijgen een keiharde behandeling. Volgens mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch (HRW) worden mensenrechten geschonden. Vooral Koerdische verdachten moeten het ontgelden.

Midden in de zomer en in een paar weken tijd zijn in Turkije ruim 2.500 mensen opgepakt op verdenking van terrorisme. Het viel samen met het begin van een offensief tegen de leden van Islamitische Staat (IS) in Turkije, maar vooral ook tegen de Koerdische Arbeiderspartij PKK, de guerrillabeweging die vecht voor Koerdische zelfbeschikking in Turkije.

Onder de 2.544 arrestanten zijn volgens advocaat Osman Süzen 136 leden of sympathisanten van IS, zoals de man achter Enfal Medya, de belangrijkste Turkstalige propagandawebsite voor IS. De rest van de gedetineerden is allemaal gelieerd aan de PKK of de pro-Koerdische partij HDP.

Een maand later zitten nog ongeveer 350 mensen vast, het merendeel Koerden. Het roept bij Turken herinneringen op aan de hevige strijd die het Turkse leger in de jaren negentig in het zuidoosten van het land tegen de PKK voerde. Toen werden stelselmatig mensen gemarteld en buitenrechtelijk geëxecuteerd. De afgelopen tien jaar werden de mensenrechten steeds beter gerespecteerd. Die trend lijkt nu weer te zijn gekeerd.

„Het is zeer verontrustend dat de politie in het zuidoosten opnieuw naar grove middelen lijkt te grijpen”, concludeert Human Rights Watch in een woensdag gepubliceerd rapport. Daarin beschrijft de mensenrechtenorganisatie hoe tegen drie verdachten geweld is gebruikt en hoe een jongen van zeventien met een zware hoofdwond geen adequate medische behandeling kreeg.

De drie mannen werden opgepakt toen ze gewonde buren en familieleden bij het ziekenhuis afleverden. Het ging om mensen die gewond waren geraakt bij zware gevechten tussen de jeugdbeweging van de PKK en de Turkse politie. Daarbij vielen vier doden, waaronder een politieman.

De manier waarop de PKK-verdachten worden gearresteerd is funest voor de pogingen een politieke oplossing te vinden voor de problemen van de grote Koerdische minderheid in Turkije, voorspelt advocaat Süzen uit Adiyaman in een telefoongesprek.

Hij verdedigt een groep Koerdische terreurverdachten. „De meesten zijn politiek actief, bij de HDP. Dat zijn geen militanten, maar mensen die de politie gewoon op het politiebureau uit kan nodigen om een verklaring te geven. In plaats daarvan vallen speciale teams ’s ochtends vroeg hun huizen met geweld binnen.”

De terreurverdachten van IS worden veel netter aangepakt, zegt hij. „Met een bepaalde mate van tolerantie.” Geen geweld, geen invallen, gewoon oppakken en meenemen. „Eigenlijk zoals het hoort.”

„Het was haast alsof ze de IS-verdachten met tegenzin meenamen,” zegt advocaat Ramazan Demir die veel Koerden verdedigt die afgelopen maand zijn opgepakt. Tot nu toe zijn er nog geen rechtszaken begonnen. Hij durft daarom niet te zeggen of de juridische behandeling van de IS-ers ook milder is dan die van de PKK-ers.

De Turkse regering wordt er met name door Koerden in Turkije van beschuldigd IS tot zeer kort geleden te hebben gesteund. In vergelijking met de behandeling van Koerdische terreurverdachten worden IS-ers met fluwelen handschoenen aangepakt, zeggen vertegenwoordigers van de Koerden. Die claim is moeilijk te verifiëren. Betrouwbare informatie is schaars.

Ook HRW is voorzichtig met conclusies. De organisatie heeft geen onderzoek gedaan naar de behandeling van IS-verdachten, zegt Turkije-onderzoeker Emma Sinclair-Webb. Het documenteren van het toenemende politiegeweld in het zuidoosten verloopt moeizaam, vertelt ze. „Een toenemend aantal getuigen in de regio voelt zich te geïntimideerd door de politie om openlijk te spreken. Sommigen hebben serieuze bedreigingen gehad. De anti-terreurwet wordt misbruikt om klachten over slechte behandeling door de politie te smoren.”