Kremlin dwingt fusie luchtvaartbedrijven af

De Russische luchtvaart wankelt. Een afgedwongen fusie tussen de grootste maatschappijen lijkt een cosmetische oplossing.

Illustratie Pepijn Barnard

De oekaze kwam van de top, en ‘nee’ zeggen was geen optie.

Afgelopen dinsdag was er in Moskou crisisoverleg over de Russische luchtvaartmaatschappij Transaero. Al maanden staat het tweede luchtvaartbedrijf van Rusland aan de rand van het faillissement.

Aleksandr Plesjakov, oprichter en mede-eigenaar van Transaero. Plesjakov had twee opties in zijn hoofd om het bedrijf te redden: de vorming van een bankensyndicaat dat nieuw krediet zou verlenen, of herkapitalisatie door de Russische staat. Maar het crisisberaad onder leiding van Igor Sjoevalov, eerste vicepremier en directe plaatsvervanger van premier Medvedev, met Plesjakov, de baas van de machtige Sberbank en bestuursvoorzitters van diverse andere grote Russische banken, pakte anders uit.

Kort na het overleg werd bekendgemaakt dat de de Russische maatschappij Aeroflot 75 procent van de aandelen (plus één aandeel) van Transaero zou overnemen – voor het symbolische bedrag van één roebel, tegen de huidige koers nog geen anderhalve eurocent. Vandaag zou de raad van bestuur van Aeroflot zich buigen over de ‘overname’. Maar volgens de financiële website RBK heeft het Kremlin de top van het bedrijf al het dringende ‘stemadvies’ gegeven: ‘voor’.

Voor de Russische overheid staan grote belangen op het spel. In het enorme land met elf tijdzones vormt de burgerluchtvaart sinds Sovjettijden de ruggengraat van de infrastructuur. En Transaero is daarin belangrijk: het is de tweede maatschappij van Rusland, met ruim 100 vliegtuigen. Vorig jaar vervoerde Transaero 13,2 miljoen Russische passagiers – 13,7 procent van het totaal. Net als de andere grote maatschappijen kreeg Transaero vorig jaar overheidssubsidie (9 miljard roebel), omdat het zou behoren tot de ‘systeembedrijven’ van de Russische economie.

De burgerluchtvaart weerspiegelt het economische wel en wee van Rusland. In het eerste decennium van deze eeuw, toen de olieprijs door het dak schoot, de economie groeide als kool en een opkomende Russische middenklasse voor het eerst op vakantie aan de Turkse stranden kon, verdubbelde het aantal passagiers tot bijna 38 miljoen in 2008.

Maar Rusland werd hard getroffen door de kredietcrisis. De luchtvaart, die zich diep in de schulden had gestoken om nieuwe toestellen te kunnen aanschaffen, stond aan de rand van de afgrond. Alleen door massale overheidssubsidies overleefden de grote maatschappijen als Aeroflot, Transaero en S7 de storm.

Hoewel de luchtvaartmarkt daarna sterk bleef groeien, waren de gouden tijden voor de luchtvaartmaatschappijen voorbij. Sterker nog: de Russische luchtvaartsector heeft zich nimmer hersteld van de kredietcrisis, zo concludeerde het Russische ministerie van Economische Zaken vorige maand in een interne rapportage, die de zakenkrant Kommersant in handen had.

In 2014 bedroeg het verlies van de grote Russische luchtvaartbedrijven (Aeroflot, Transaero, S7, UTair en Rossiya) 25 miljard roebel (329 miljoen euro, tegen de huidige koers). Over het eerste kwartaal van dit jaar was het verlies al 237 miljoen.

De economische crisis in Rusland en de westerse sancties maakten het al langer sluimerende probleem ineens acuut. Afgelopen najaar klapte de koers van de roebel in elkaar. Om een totale ineenstorting van de munt te voorkomen, verhoogde de Russische Nationale Bank de rente tot 17 procent. Daarmee werd de financiering van dure leasecontracten voor nieuwe Airbussen en Boeings bijkans onmogelijk. Want onder de huidige marktomstandigheden zijn de Russische luchtvaartmaatschappijen vooral afhankelijk van Russische banken – banken die door de sancties grotendeels zijn afgesneden van de westerse kapitaalmarkten.

Het rapport van het ministerie van Economische Zaken trok daarom al vorige maand een nuchtere conclusie: het ‘vertrek’ van verschillende grote spelers is onvermijdelijk. En de meest voor de hand liggende is Transaero, een luchtvaartmaatschappij die recentelijk was begonnen met een groot en duur programma ter modernisering van de vloot. Hoe groot de schuld van het bedrijf precies is, is niet helemaal duidelijk. Nieuwssite RBK kwam uit op 158 miljard roebel, ruim 2 miljard euro. Niet te redden, concludeerden de bankdirecteuren die de Russische regering bij elkaar had geroepen.

Maar een openbaar faillissement van Ruslands tweede luchtvaartmaatschappij was blijkbaar niet acceptabel voor het Kremlin. En op het eerste gezicht levert de ‘fusie’ van de twee grootste luchtvaartmaatschappijen van Rusland een bedrijf op dat zich (als het gaat om de omvang van de vloot) kan meten met Air France-KLM en Lufthansa.

Wie goed kijkt, ziet alleen maar nadelen. De miljardenschuld van Transaero wordt ‘afgezonken’ in Aeroflot. Het staatsbedrijf wordt bovendien opgezadeld met een verouderde vloot. En er ontstaat door de monsterfusie een maatschappij in overheidshanden, die meer dan de helft van de Russische markt controleert. Daarmee drijft de luchtvaart dezelfde kant op als de rest van de Russische economie: naar een staatsmonopolie.

De afronding van de ‘overname’ is volgens Kommersant overigens nog een probleem, door grote meningsverschillen tussen banken, overheid en Aeroflot over de financiering van de schulden.

    • Steven Derix