AIVD tapt voor onze veiligheid

‘Grondwettelijk’ bezwaar van KPN is hypocriet, vindt Kees Jan Dellebeke.

De consultatieronde voor de nieuwe Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten is dinsdag gesloten. Nu is de Tweede Kamer weer aan zet. Onder de bezwaarmakers zaten niet alleen bezorgde burgers en burgerrechtenorganisaties als Amnesty International en Bits of Freedom, maar ook Tele2 en KPN.

Deze telecombedrijven zijn verplicht mee te werken aan onderschepping van communicatie. Het nieuwe tapbeleid gaat verder, verruimt zich tot kabelverkeer en is ongerichter dan ooit, waardoor er meer niet-verdachte burgers in sleepnetten van inlichtingendiensten raken.

„Nederland is door verdragen gebonden aan de waarborging van persoonlijke vrijheden”, schreef KPN in reactie op het wetsvoorstel. „De medewerkingsplicht voor ondernemingen is voorzien van vergaande geheimhoudingsplichten en onttrekt zich aan enige mate van adequate rechtsbescherming.”

KPN surft hier mee op de kritiek van burgerrechtenorganisaties. Hypocriet, want het is KPN vooral te doen om de kosten. Bovendien werkt KPN – voorganger PTT – al decennia samen met de inlichtingendiensten. Daar is het bedrijf altijd trots op geweest.

Een voorbeeld. Dankzij medewerking van KPN arresteerde de Amsterdamse politie op 5 september 1975 vier Syriërs en voorkwam zo de kaping van een trein met uit Rusland afkomstige joden.

Bij de inval werden pistolen, pistoolmitrailleurs en een namaakbom gevonden. Met de technische kennis van toen is het bewonderenswaardig dat de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD), de voorganger van de AIVD, en KPN hierin slaagden.

Buitenlandse inlichtingendiensten hadden met behulp van SIGINT (signal intelligence) delen van nummers in het Midden-Oosten onderschept en gedeeld met de BVD. Lange lijsten werden vervolgens door de BVD handmatig vergeleken met gegevens van telefoongesprekken uit Nederland met het buitenland. Die gesprekken kwamen in 1975 nog niet geautomatiseerd tot stand, maar door tussenkomst van een telefoniste.

Uiteindelijk kwam de BVD dankzij de PTT de viergevaarlijke Syriërs op het spoor: vanuit Hotel Neutraal hadden ze getelefoneerd met verdachte personen in het Midden-Oosten. De samenwerking tussen telecombedrijven en inlichtingdiensten bewees dus toen al haar nut.

De AIVD is te terughoudend in het delen van dit soort successen met het publiek. Spijtig, want nu ligt de nadruk in het debat telkens op het communicatiegeheim. Ook kan het geen kwaad als autoriteiten meer communiceren over wettelijke waarborgen in hun interceptiebevoegdheid. Dat haalt de angel uit grote verhalen als zou Nederland afglijden naar een politiestaat. De nieuwe wet vraagt zodoende ook om een aanpassing in het communicatiebeleid.

    • Kees Jan Dellebeke