Wie speurt naar de Alijevs, gaat in Azerbajdzjan cel in

Journalist in Azerbajdzjan

Ze onthulde hoe de president zichzelf heimelijk verrijkte. Gisteren kreeg de onderzoeker zevenenhalf jaar cel.

Wie het waagt om de regerende familie in Azerbajdzjan de maat te nemen, loopt gevaar. Omdat die familie Alijev de olierijke staat aan de Kaspische Zee al sinds 1969 bijna onafgebroken controleert, hebben critici van dat regime geen schijn van kans. De 39-jarige journaliste Chadija Ismayilova heeft dat ondervonden: ze werd gisteren door een rechtbank in Baku tot zevenenhalf jaar gevangenisstraf veroordeeld. Volgens de rechter heeft ze zich schuldig gemaakt aan machtsmisbruik, belastingontduiking en illegale handel. Volgens de Raad van Europa en de EU betreft het een politiek gemotiveerd vonnis, besteld door Ilham Alijev, de 53-jarige president die in 2003 de scepter overnam van zijn vader Heydar. Hij had het land als communistische partijbaas ook na de ondergang van de Sovjet-Unie als staatshoofd bestuurd.

Chadija Ismayilova, die werkt voor het Amerikaanse Radio Free Europe/ Radio Svoboda, is al jaren een lastpost voor de Alijevs. Ze onthulde in 2010 dat de jongste telg uit de dynastie een vastgoedmagnaat was. De toen twaalfjarige zoon Heydar bezat in de Arabische Emiraten onroerend goed ter waarde van 44 miljoen dollar. Het is in voormalige Sovjetrepublieken een klassiek trucje om de kinderen in te zetten als katvangers voor zakelijke belangen. Zijn jongste zus Arzu (toen 21) zou een heel businessconcern hebben opgebouwd. Ze bleek eigenaar van een nooit geprivatiseerde bank en runde voor de nationale luchtvaartmaatschappij onder meer de technische dienst, de catering, de taxfree handel en de taxicentrale.

Een jaar later publiceerde de journaliste dat op naam van Arzu en haar oudere zus Leyla offshorebedrijven, een provider en het enige 3G-telefonienetwerk van het land waren geregistreerd.

Het waren geen opzienbarende maar toch pijnlijke onthullingen. Het parlement van Azerbajdzjan dacht Ismayilova en andere kritische journalisten te ontwapenen door een wet aan te nemen tegen openbaarheid. Eigendomsgegevens mogen nu alleen publiek bekend worden als een rechter dat fiatteert.

Omdat de journaliste zich niet liet afremmen, zette de macht andere middelen in om haar te intimideren. In haar slaapkamer werd een camera opgehangen. De beelden kreeg ze weer terug met de boodschap dat haar een „openbare vernedering” stond te wachten als ze zich niet zou „gedragen”. Haar vriend en media kregen de beelden ook thuis. Hoewel Azerbajdzjan een seculiere staat is, is alleen al de dreiging met een publieke schandpaal in dit islamitische land een signaal. Toch liet Ismayilova zich niet intimideren. Ze kaartte de ‘chantage’ bij president Alijev zelf en bij de Raad van Europa.

Vanaf dat moment ging de regering uit een ander vaatje tappen. Een aan Alijev loyale website beschuldigde haar van het lekken van staatsgeheimen en later zelfs van samenwerking met Armenië. Deze aantijging was een aanwijzing dat ze niet lang meer vrij zou rondlopen. Azerbajdzjan is al een kwart eeuw in oorlog met Armenië om de enclave Nagorno Karabach. Die oorlog heeft lang gesluimerd maar lijkt nu weer op te laaien. Dankzij de oliedollars heeft Azerbajdzjan zijn strijdkrachten kunnen versterken, terwijl Armenië militair is aanwezen op steun van Rusland. Gisteren was de Russische minister Sergej Lavrov van Buitenlandse Zaken onverwacht in Baku. Beide landen koersen aan op echte oorlog, schreef de Russische krant Nezavisimaja Gazeta gisteren. Iedere Azeri die uit is op ‘verzoening’ met Armenië staat in kwade reuk.

In december 2014 werd Ismayilova gearresteerd. Het proces tegen haar staat niet op zichzelf. Medio augustus werd mensenrechtenactiviste Leyla Yunus tot achtenhalf jaar cel veroordeeld. Haar man Arif kreeg zeven jaar. Hun misdaad? Ze zouden voor Armenië hebben gespioneerd. De werkelijke reden was een andere. Leyla Yunus kwam op voor mensen die uit hun huizen werden gebulldozerd, omdat ze plaats moeten maken voor grote bouwprojecten in de negen miljoen zielen tellende oliestaat.

Deze repressie dient een concreet doel. Op 1 november vinden er parlementsverkiezingen plaats. Om elk risico te vermijden, wordt de oppositie daarom in haar hok gejaagd.

De Alijevs zijn en blijven de baas.

    • Hubert Smeets