‘Meisje van 16 mag niet worden behandeld voor anorexia door AMC omdat ze geen 18 is’

Dat zei Damiaan Denys, psychiater en filosoof, zondag bij Zomergasten

illustratie Robin Héman

De aanleiding

Het was de opmerkelijkste uitspraak in een opmerkelijk interview: Zomergast Damiaan Denys, een Vlaming, gaf zondag af op overregulering in de Nederlandse zorg. De psychiater schetste daarbij een „schrijnend” voorbeeld: „We zitten nu zover dat wij een prachtig ziekenhuis hebben, een hele afdeling waar we zorg kunnen aanbieden, maar dat dat niet mag, omdat er een regeltje niet is goedgekeurd, omdat de ziektekostenverzekering zegt: ja, sorry. We hebben nu bijvoorbeeld een meisje met anorexia, zestien jaar oud, bijna aan het sterven. We zouden die kunnen behandelen, maar dat mag niet, omdat ze jonger is dan achttien.” Dat wekte nogal wat verbazing op de krant. Klopt dit écht?

Waar is het op gebaseerd?

Damiaan Denys geeft leiding aan de zogeheten ‘PsychMed’ unit op het AMC. Dat is een specialistische afdeling die patiënten behandelt met zowel psychische als lichamelijke klachten. De behandelaars zijn psychiatrisch én somatisch geschoold (en dus ook relatief duur). Patiënten met anorexia zijn een voorbeeld van deze ‘psycho-medische’ doelgroep: dit is namelijk een psychische aandoening die kan leiden tot een potentieel levensbedreigende fysieke situatie. Dat de behandeling van anorexiapatiënten onder de achttien op zijn afdeling niet wordt vergoed, is Denys’ ervaring in de praktijk, vertelt hij over de telefoon.

En, klopt het?

Daar kunnen we kort over zijn: ja. Het klopt dat zorgverzekeraars de behandeling van anorexiapatiënten onder de achttien niet vergoeden, en ja, het klopt ook dat ze die van patiënten boven de achttien wél vergoeden. Daar is een reden voor, en die komt niet alleen vanuit de verzekeraars.

In de Jeugdwet, die afgelopen 1 januari van kracht werd, is de verantwoordelijkheid voor psychiatrische zorg voor jongeren overgeheveld naar de gemeente. In plaats van dat de zorgverzekeraar een contract afsluit met het ziekenhuis, is dat nu dus een gemeentelijke taak. Anorexia nervosa wordt in eerste instantie gezien als een psychische stoornis. Dat betekent, kortom, dat anorexiapatiënten onder de achttien binnen de gemeentelijke zorg vallen, patiënten boven de achttien onder die van de zorgverzekeraar.

Zorgverzekeraars sluiten dus alléén contracten af voor psychiatrisch patiënten boven de 18. Gemeenten alleen voor patiënten onder de 18, maar dat doen ze doorgaans met grote GGZ-instellingen – niet met een kleine, specialistische afdeling in een universitair ziekenhuis, zoals die van Damiaan Denys. Dat bevestigt Zorginstituut Nederland. Omgekeerd betekent dit dat een afdeling zoals die van Denys met alle 393 Nederlandse gemeenten individueel zou moeten onderhandelen om een zorgcontract af te sluiten om de minderjarige anorexiapatiënten te mogen behandelen. Ondoenlijk, alleen al qua administratieve manuren.

In de praktijk heeft anorexia, zoals gezegd, zowel psychische als lichamelijke implicaties. Dat leidt tot de situatie waarin bij anorectische jongeren, globaal gezegd, behandeling van fysieke symptomen (bijvoorbeeld het behandelen van ondervoeding of kaliumtekort) door de zorgverzekeraar wordt vergoed, de psychiatrische behandeling door de gemeente. En laat de PsychMed-afdeling van Denys, die zich op beide aspecten concentreert, hier nou precies tussenin zitten.

De enige andere mogelijkheid is dat de afdeling van Denys via de VNG, de Vereniging Nederlandse Gemeenten, opgenomen wordt in het LTA, het Landelijke Transitie Arrangement. Dat is een soort contract dat de VNG sluit namens alle Nederlandse gemeenten. Voor 2015 is dat niet gebeurd. Dus komt het er inderdaad op neer dat het AMC nee moet zeggen tegen de behandeling van een 16-jarige anorexiapatiënt, het voorbeeld dat Denys aanhaalde – want wie gaat het vergoeden?

Het is hem niet te doen om de schuldvraag, zegt Denys, of je die moet leggen bij de zorgverzekeraar of de gemeente. Wel is dit volgens de psychiater een pijnlijk schoolvoorbeeld van hoe „absurd ingewikkeld” het Nederlandse zorgsysteem inmiddels is geworden. En wie daar de dupe van worden.

Conclusie

Psychiater Damiaan Denys schetste in Zomergasten een pijnlijk voorbeeld uit zijn praktijk: een meisje van 16 met anorexia dat hij niet mag behandelen, omdat de zorgverzekeraar dit pas vergoed vanaf 18 jaar. Klopte dat? Ja. Het is een gevolg van de Jeugdwet, die psychiatrische zorg voor minderjarigen bij de gemeente neerlegt. We beoordelen de uitspraak dus als waar.

    • Thomas Rueb