Gelukkig nieuw werkjaar!

Het nieuwe kantoorjaar is begonnen. De oppepper die we van onze vakantie kregen is alweer bijna uitgewerkt. Ook zonder tropische reis in het vooruitzicht kun je jezelf motiveren.

Illustratie Anna Klevan

Eigenlijk zouden we op een avond in september met z’n allen oliebollen moeten bakken in de bedrijfskantine. En dan om twaalf uur ’s nachts met collega’s een fles champagne opentrekken. Proost! Op het nieuwe kantoorjaar. We zouden elkaar snikkend in de armen vallen terwijl we terugblikken op blunders die we het voorgaande jaar hebben gemaakt en daarna goede voornemens delen.

Want september ís een nieuw begin. De afgelopen twee maanden ging de werkende mens zowat in ploegendienst met vakantie: zo’n tien miljoen Nederlanders waren weg, schatte NBTC-Nipo Research. Het kantoor was steeds half gevuld, er waren nóóit rijen bij de koffieautomaat en er was elke dag een vrijmibo. Maar nu moeten we weer met volle kracht vooruit, weg met de vakantieroes. Zoals we ons dat op 31 december ook vaak voornemen.

Zet je vakantie-energie om in daden

Bij het begin van het nieuwe werkjaar wordt zelden lang stilgestaan. Er zijn ‘seizoensopeningen’, maar die zijn eerder plichtmatig. Toch zou het helpen om het werkjaar in te luiden met reflectie en goede voornemens, want terwijl goede voornemens die met Oud en Nieuw zijn gemaakt nogal eens worden gebroken, heeft de kantoormens een stevige stok achter de deur om hem aan plannen te houden: de baas. Of de opdrachtgever. Wie kun je beter controleren dan degene die je loon betaalt?

Zo vlak na de vakantie is bovendien de beste tijd om het roer om te gooien. „Tijdens de vakantie reflecteren veel mensen op hun werk”, zegt hoogleraar werk- en organisatiepsychologie Arnold Bakker, verbonden aan de Erasmus Universiteit. „Het is een goed moment om terug te kijken: is dit hoe ik verder wil?”

Deze maand belooft veel uitgerust kantoorvolk, want van een wat langere vakantie heb je ongeveer drie weken profijt op je werk. Dat blijkt volgens Arnold Bakker uit verschillende onderzoeken. „Mensen nemen hun uitgeruste lichaam en vakantie-ervaringen mee naar hun werk. Ze hebben hun energievoorraad opgeladen.” Die frisse geest zou je volgens Bakker meteen kunnen gebruiken om nieuwe doelen te stellen. „Van nieuwe doelen raak je ook extra gemotiveerd, waardoor je nieuwe energie krijgt en je langer zin blijft houden in je werk.” Zo zet je na je vakantie meteen een positieve vicieuze cirkel in gang.

Richt je baan zelf in

Maar ‘nieuwe doelen stellen’, dat is misschien gemakkelijker gezegd dan gedaan. Hoe pak je zoiets aan? Hoogleraar Evangelia Demerouti, van de Technische Universiteit Eindhoven, doet onderzoek naar ‘job crafting’: het opnieuw inrichten van je eigen werk. „Het gaat erom dat je kleine dingen aanpast en actief nadenkt over wat je precies anders wilt doen.” Stel vooral niet te grote doelen die je niet binnen afzienbare tijd na kunt komen. „Dat werkt demotiverend”, weet ook Bakker uit eigen onderzoek.

Demerouti doet aan ‘job crafting interventies’. Dan praat ze met mensen over wat ze anders kunnen aanpakken. In het politiekorps, bijvoorbeeld. „Er was een politieagent die zijn werk saai begon te vinden. Die bedacht toen dat hij een sportevenement wilde organiseren, daar krijgt hij nu energie van waardoor zijn werk leuker wordt.”

Dat deed een medisch specialist die in belangrijk onderzoek naar job crafting wordt aangehaald ook: ze besloot om speciale bijeenkomsten te organiseren om mensen met een bepaalde ziekte te informeren. Tijdens de voorbereidingen vroeg de specialist zich soms bijna wanhopig af waarom ze hier zoveel tijd in stak, maar toen er zo’n honderd mensen naar de eerste bijeenkomst kwamen, wist ze waar ze het allemaal voor deed. Ze werd zelfverzekerder doordat ze de positieve effecten van haar werk zag.

Pas kleine dingen aan

Zo’n reflectiemoment na de vakantie kan natuurlijk ook een negatieve kant opslaan: je kunt beseffen dat dit werk echt niet is wat je wilt. En dan ligt de septemberdip op de loer. Er is geen serieus onderzoek naar gedaan, maar verschillende vacaturesites hebben weleens gemeld dat er in september meer activiteit is.

Maar je kunt het ook gemakkelijk kleinschaliger of praktischer aanpakken. Een andere agent uit het politiekorps dat Demerouti bezocht, kreeg elke maandag een hele stapel case files op zijn bureau, zaken waar hij iets mee moest doen. Door die stapel papier ging hij opzien tegen de hele week. „Nu krijgt hij er zes per dag, zodat die stapel niet zo groot en onoverzichtelijk wordt.” Waar het ook om gaat bij job crafting is dat je zelfstandig te werk gaat: van autonomie wordt de werkende mens gelukkig. Demerouti past haar werk zelf ook vaak een beetje aan. Ze geeft colleges aan studenten maar probeert die regelmatig te veranderen, zodat ze niet steeds hetzelfde verhaal afdraait.

Vind je dat alles op je werk wel zo’n beetje goed geregeld is, maar heb je toch behoefte aan een nieuwe motivatievlaag? Bevlogenheid kun je volgens Arnold Bakker zelf aanjagen. Door ‘hulpbronnen’ op te zoeken, zoals dat in vaktermen heet. „Vraag om feedback, aan je leidinggevende of gewoon aan collega’s. Of begin met een nieuwe training, vraag ernaar bij je baas.” Je kunt ook een samenwerking aangaan met een collega waar je nooit eerder iets mee deed. Zoek zelf nieuwe impulsen op.

Of doe iets anders ongewoons: vier het nieuwe jaar eens in september, met collega’s. Bak oliebollen, ontkurk de champagne.

    • Kim Bos