Alleen maar bezuinigen op paperclips is niet genoeg

Paul Jansen erft een krant met dalende oplages. Hij moet tientallen redacteuren ontslaan bij De Telegraaf en meer investeren in online nieuws. „We zijn te lang een konijntje geweest dat in de koplampen blijft staren.”

Paul Jansen: „De toon van De Telegraaf gaat veranderen. Die moet optimistischer worden, minder boos.” Foto Robin Utrecht

Voor straf moest Paul Jansen ooit stage lopen bij de De Telegraaf. Hij had liever naar de Volkskrant gewild. Twintig jaar later begint hij als hoofdredacteur van de grootste krant van Nederland. De voormalige politiek commentator erft een dagblad met grote problemen. Sinds gisteren is Paul Jansen hoofdredacteur.

Jansen was als kritische student journalistiek in Rotterdam op iets te veel tenen gaan staan om de stageplek van zijn eerste keuze te krijgen. Dat was geen ideologische keuze, zegt Jansen op het terras van een café in Amsterdam-West. „Ik wilde de buitenlandjournalistiek in. En de Volkskrant had meer buitenlandpagina’s.” Bij De Telegraaf werd hij hartelijk ontvangen. „De adjunct zei: ‘Het belangrijkste is dat je het naar je zin hebt. Voel je hier thuis. En geniet ervan.’” Zo’n warm welkom kregen stagiairs lang niet overal, zegt Jansen.

Na enkele jaren bij ‘De Financiële Telegraaf’ (de economieredactie van De Telegraaf) werd Jansen correspondent in Indonesië. „Mijn droom! Ik weet nog dat ik met mijn auto, een Izusu Panther, door Jakarta reed. Tranen in mijn ogen van geluk, dat ik daar zat...” Jansen liep er wel tegen een beperking van De Telegraaf aan: voor lange buitenlandreportages is niet veel plaats. „In Atjeh mocht ik mee met de rebellen naar hun hoofdkwartier, middenin de jungle. Dat was het avontuur wat ik altijd had gewild. Ik maakte een fantastische reportage. Maar de redactie heeft het verhaal helemaal aan gort geknipt.”

De krant had toen ontzettend veel geld

Het verschil tussen De Telegraaf toen, rond de eeuwwisseling, en nu? „Het geld klotste tegen de plinten op, vooral dankzij de advertentie-inkomsten. Als ik op reportage was in Indonesië met een fotograaf, dan sliepen we in hotels met gouden kranen en aten we de duurste sushi. Of de chef zei: jongen, neem je vriendin een keer mee uit eten, dan stuur je ons het bonnetje.”

Dat was vroeger. Net als de andere kranten is De Telegraaf de meeste rubrieksadvertenties kwijtgeraakt aan Marktplaats.nl en eBay. Treinreizigers lezen NU.nl op hun mobieltjes en kopen niet langer een Telegraaf in de kiosk. Oplages en reclameopbrengsten dalen. Bovendien was er intern ruzie tussen de redactie en uitgever Telegraaf Media Groep (TMG). Die kostte Jansens voorganger, Sjuul Paradijs, zijn baan.

Wat gaat Paul Jansen doen om de krant te redden? „De Telegraaf moet moderniseren. Het was een echte nieuwskrant, die eruitzag alsof hij op het allerlaatste moment in elkaar was gezet. Die functie zijn we kwijtgeraakt aan internet. Nu moeten we een nieuwe rol voor de krant vinden.”

Jansen gaat zijn plannen nog uitwerken, maar hij moet „een paar miljoen” bezuinigen. Iets waarin Paradijs geen zin meer had. De bezuiniging gaat op de redactie banen kosten. „In juli heb ik tegen de redactie gezegd: pijnlijke maatregelen zijn onontkoombaar. We komen er niet met minder paperclips en pennen.”

Er kan best nog een efficiencyslag worden gemaakt, zegt hij. „Maar we moeten oppassen. Als je de krant alleen op rendement wilt aansturen, in een dalende markt, dan bezuinig je jezelf kapot. Ik heb tegen de directie gezegd: kijk ook waar we heen willen. De discussie speelt hier al veel langer: houden we de dingen zoveel mogelijk bij het oude? Of gaan we echt veranderen?”

Andere media melden het schrappen van veertig tot zeventig arbeidsplaatsen. Hoeveel mensen moeten weg? „Daar laat ik me niet over uit”, zegt hij. En met een glimlach: „Ik gebruik nu teksten die ik de afgelopen jaren zelf ook vaak hoorde in Den Haag.”

Minder grote koppen, iets beter onderbouwde verhalen

Jansen wil de toon van De Telegraaf veranderen. Die moet optimistischer worden, minder boos. Wordt het ook minder een actiekrant, zoals we die nu kennen? „Ik blijf absoluut thema’s agenderen. Maar meer op inhoud, minder op vorm. We zullen iets minder grote koppen gebruiken. Iets beter onderbouwde verhalen brengen. Eind september komen we met een vernieuwde tabloid, een jaar na de introductie.”

Waarom voert De Telegraaf campagne? „Zo vaak doen wij dat niet. En als wij actievoeren doen we dat met open vizier. Maar wij zijn niet uniek; elke krant heeft zijn darlings. Ik vind dat NRC Handelsblad actievoert tegen de PVV. En eerder voor het behoud van kunstsubsidies.”

Maar De Telegraaf heeft toch bijvoorbeeld een hekel aan de PvdA en voert toch actie tegen die partij? „Helemaal niet. Dat is pure perceptie. Wij zijn het niet eens met bepaald beleid van die partij, zoals de nivellering en het asielbeleid. Daar schrijven we dan over. Maar als de VVD zwalkt in haar asielbeleid, zoals nu dreigt te gebeuren, krijgt die partij dat ook te horen.”

Jansen vindt dat de redactie nog veel te veel is gericht op print. „Veel collega’s hebben één deadline: van de papieren krant.” En dat past niet meer in een tijd waarin veel lezers het nieuws in de eerste plaats van internet halen. Papieren en online redactie moeten samenwerken. „Online steunen we nog voor een flink deel op het ANP. Zo onderscheid je je niet. Wij hebben heel veel kennis en kunde op de redactie. Online gebruiken wij die te weinig.”

Hij knipt de krant niet op, maar vijf chefs krijgen meer vrijheid

Sjuul Paradijs stapte ook op omdat hij de krant niet wilde ‘opknippen’ – zo werd althans beweerd. Deelredacties moesten zelfstandiger worden. Later werd dit plan weer ontkend. Gaat Jansen de krant nou opknippen of niet? „Ik word geen hoofdredacteur van tweederde van een krant. Opknippen zou onverstandig zijn. Zaag een schip in vijf delen en het zinkt.”

Wat gaat hij dan doen met de organisatie? „De laag van adjunct-hoofdredacteuren verdwijnt. De Telegraaf krijgt één algemeen hoofdredacteur en, zo is het streven, één plaatsvervanger. De chefs van vijf deelredacties, hoofdmerken als Telesport en De Financiële Telegraaf, krijgen ook de titel hoofdredacteur. Voor Vrouw en Privé geldt dat nu al. Ze krijgen meer vrijheid om zelf te ondernemen en hun merk uit te baten. Zo hopen wij lezers die zich niet willen abonneren op de hele Telegraaf te interesseren voor een deel ervan. Dat kan bijvoorbeeld een digitaal tv-kanaal van Telesport zijn.”

Maar dan knipt hij De Telegraaf toch alsnog op? „Nee, want dat gebeurt allemaal onder de eindverantwoordelijkheid van mij, de algemeen hoofdredacteur.”

De papieren oplage zal blijven afnemen, denkt Jansen. „In het beste geval kunnen we die daling remmen. Het moet van andere platformen komen. Ik wil in mijn eerste jaar een paar grote stappen te zetten.”

De problemen lijken erg op die van andere dagbladen. Waarom is De Telegraaf zo traag met de omschakeling naar digitaal? „Het lezerspubliek van De Telegraaf vergrijst. Dat zijn steeds meer zestigplussers die niet zo makkelijk het nieuws op internet gaan zoeken. Zij willen nog de oude Telegraaf en ze gaan klagen als je iets verandert. Die mensen wil je niet kwijt, dat begrijp ik, maar als je alles bij het oude houdt, trek je geen nieuwe lezers meer aan, die ook nodig zijn om als krant te overleven.”

„We zijn te lang het konijntje geweest dat in de koplampen blijft staren, denkend: er komt iets verschrikkelijks aan. En je weet hoe het afloopt als het konijntje blijft zitten.”