Wanneer gaan we staken?

Staken? Met hossende mensen in de Arena of op het Malieveld bereik je niet wat leraren nodig hebben – alle aangeboden beurzen ten spijt, meent Jelmer Evers. Hij roept leraren op om slimmer te staken.

Illustratie Robin Héman

Terwijl de politie langzaamaan de druk steeds verder opvoert, blijft het zoals gewoonlijk erg rustig in het onderwijs. Wat is dat toch met leraren? Wel veel klagen, maar als puntje bij paaltje komt ondergaan we een jarenlange nullijn lijdzaam als gewillige slaven. En toch is het hard nodig dat er nu wordt gestaakt. Maar dan net even anders.

De nood is hoog. Het lerarentekort, met name onder eerstegraads docenten in de beta-vakken en moderne vreemde talen is nijpend. En schattingen gaan uit dat twintig procent van de docenten onbevoegd voor de klas staat. Terwijl goed geschoolde docenten noodzakelijk zijn voor de onderwijskwaliteit. Een te groot deel van nieuwe docenten vertrekt binnen vijf jaar. Redenen om te vertrekken zijn werkdruk en een achterblijvend salaris. Uit recente maatregelen blijkt verder dat de noodzaak voor betere leraren wordt onderkend. De toelatingseisen van de PABO zijn verscherpt en voor beta- en talendocenten in opleiding komt er een beurs tot 5000 euro. Alleen zijn dat maatregelen aan de voorkant, de instroom. Aan de achterkant, de voorwaarden, wordt weinig gedaan. Er is al een bestaande lerarenbeurs van 3000 euro om een studie erbij te doen, maar alle goede bedoelingen ten spijt heeft dat weinig veranderd. Het verloop blijft hoog en daar kan geen beurs tegenop. Er moet wat aan het salaris en de werkdruk worden gedaan.

Neem een voorbeeld aan Singapore

Terwijl het geld bij de banken weer tegen de plinten klotst en er in het bedrijfsleven flinke winst wordt gemaakt, blijven de lonen in het onderwijs ver achter. Nu inleveren om weer groei te bewerkstelligen, dat was het devies van het kabinet na de crisis. Leraren staan nu inmiddels zeven jaar op de nullijn. Alle maatregelen van het rapport Leerkracht! van de commissie Rinnooy Kan uit 2007 om het salaris van leraren meer met het bedrijfsleven te laten concurreren, zijn al lang tenietgedaan. In de laatste Education at a Glance van de OESO staat dat leraren in het primair onderwijs (PO) 30 procent achterblijven en leraren in het voortgezet onderwijs (VO) 16 procent achterblijven bij de gemiddelde salarissen van hoger opgeleiden.

Voor de vakantie kwam de VO-Raad met een loonsverhoging van 0,2 procent. En de algemene 5 procent voor ambtenaren die het kabinet onlangs aanbood, is natuurlijk een sigaar uit eigen doos, want het wordt betaald uit onze eigen pensioenpot. Nee, dan Singapore, dat net heeft aangekondigd een loonsverhoging tussen de 4 en 9 procent door te voeren. Dat is echt investeren in de toekomst.

Voor de vakbonden is het erop of eronder

Als vakbonden zelfs op dit punt geen vuist durven te maken, zijn ze volstrekt irrelevant geworden voor hun leden. Om relevant te blijven moeten vakbonden kritisch kijken naar hun methodes en imago. Eerdere stakingen zoals in 2012, hebben het beleid op onder andere de 1040-urennorm en passend onderwijs wel beïnvloed, maar op het gebied waar het echt om gaat, de randvoorwaarden, helemaal niet. Met het beeld van een hossende meute in de Arena of op het Malieveld heb je de slag in de publieke opinie meteen al verloren. Misschien nog wel belangrijker: veel leraren ben je ook kwijt. Ik ga het in ieder geval niet doen. Het geld voor petjes, hesjes en fluitjes kan ook beter besteed worden. Staken is een krachtig middel, maar de manier waarop doet ertoe in de 21ste eeuw. Het is de hoogste tijd om slimmer te staken. Leraren kaarten terecht het gebrek aan tijd aan om hun werk goed te doen. Internationaal gezien geven we veel te veel les waardoor er weinig tijd overblijft om binnen school samen te werken. Laat staan dat dit buiten school gebeurt. Stel nou dat we het werk twee weken neerleggen? Wat zouden we daarmee voor elkaar krijgen?

In plaats van het werk stilleggen, blijven we wel werken, maar geven we geen les. Dan is er tijd om te overleggen, lessen voor te bereiden, lesmateriaal te maken, toetsen te vergelijken, mentoraten op elkaar af stemmen. En tijd om dat gezamenlijk met andere scholen te doen. Ouders en leerlingen zijn van harte welkom om mee te denken en doen. Dit kunnen we ook op grotere schaal landelijk organiseren en coördineren. Onder de noemer van Onderwijs2032 komt er binnenkort een voorstel tot een nieuw curriculum. Leraren hebben vorige week het manifest Leraar2032 geschreven om dat curriculum vorm te geven. Waarom gaan we dat manifest niet al uitwerken en aanpassen aan onze eigen schoolcontext? We kunnen ook met honderden vakgenoten tegelijkertijd onze eigen boeken en lesmethodes schrijven, die voor iedereen toegankelijk zijn. Dat moet allemaal georganiseerd en gefaciliteerd worden: denk aan fysieke bijeenkomsten en een digitaal platform. Stel nou dat de vakbonden leraren daarin ondersteunen? Leraren zijn vakidioten. Op deze manier willen we wel staken, claimen we de tijd die we nodig hebben om ons werk goed te doen en het onderwijs wordt er beter van.

Staken en in de spiegel kijken

Ik stel voor dat alle bonden de huidige voorstellen verwerpen en dat we in het PO, VO en MBO gaan staken voor een concurrerend salaris en genoeg tijd om ons werk goed te doen. Tenslotte moeten we als leraren in de spiegel kijken. Willen we verandering? Dan zul je je toch echt moeten organiseren. Je committeren aan een vakbond en die vakbond meenemen in de verandering die je voorstaat. Of je blijft klagen en er verandert niets. Als we stoppen met lesgeven, zijn onze leerlingen helaas op de korte termijn de dupe, maar die zijn ook niet gebaat bij opgebrande en onbevoegde leraren of helemaal geen leraar voor de klas. Niemand is daar bij gebaat, goed onderwijs is de verantwoordelijkheid van ons allemaal. Maar als wij leraren onze verantwoordelijkheid hier niet in nemen, wie doet dat dan wel?

Wanneer gaan we staken?